Wetenschap - 31 januari 2002

Mensenwerk: Drs Jan Kalkhoven, onderzoeker multifunctionele landschappen en dirigent van Vocalterra

Mensenwerk: Drs Jan Kalkhoven, onderzoeker multifunctionele landschappen en dirigent van Vocalterra

'Gewoon om het plezier dat we beleven aan het samen zingen'

Dinsdagmiddag half ??n. Vanuit een laboratorium achterin een gang van Alterra Oost klinkt gezang. Een groep van twaalf mannen en vrouwen zingt vierstemmige liederen en Alterra-medewerker drs Jan Kalkhoven dirigeert. Op een klein toetsenbord geeft hij af en toe aan hoe een melodie gaat. Het klinkt goed, ook voor geoefende oren.

Teamgeest zit Kalkhoven kennelijk in het bloed, want behalve van een muzikaal team is hij in zijn dagelijks werk deel van een wetenschappelijk dito dat onderzoek doet aan grote natuurgebieden in Nederland.

"Daarbij hoort het platteland, want dat kent ook zijn natuurwaarden", vertelt Kalkhoven. "We kijken naar de manier waarop boeren kunnen meewerken aan het instandhouden van landschap en natuur. Dat kan al door een aantal simpele beperkende maatregelen." Bijvoorbeeld, legt hij uit, door te zorgen dat de mest niet in de sloten komt. Of door het goed onderhouden van de houtsingels die het weiland begrenzen. Of door geen bestrijdingsmiddelen te gebruiken, die insecten verjagen.

"Het zijn helemaal geen ingrijpende maatregelen. Het kan de boer wat geld kosten, maar daar zijn subsidies voor. Het is dus agrarisch natuurbeheer. Ik ben ??n van de medewerkers voor de inbreng van algemene ecologische kennis en word vaak bij projecten betrokken waarin algemene kennis van de dierenwereld wordt gevraagd. Die kleine landschapselementen zijn onderhevig aan dynamiek, en daardoor wisselt de kwaliteit van het leefgebied nog al eens. Daarom is het van belang dat de afstand tussen de landschapselementen niet te groot is zodat de dieren kunnen uitwijken van de ene plek naar de andere, maar ook weer kunnen terugkeren als de situatie is verbeterd."

Jan Kalkhoven komt oorspronkelijk van het Rijks Instituut voor Natuurbeheer, het voormalige RIN in Leersum. Na de fusie met De Dorschkamp en het Staringcentrum ontstond het huidige Alterra. Hij is een bescheiden man, met behalve voor ecologie ook een passie voor muziek.

In 1998 richtte Kalkhoven het zangkoor Vocalterra op, waarvan hij de dirigent is. Twee keer per week, op dinsdag en donderdag om half een, komen de leden bijeen in een lab en repeteren een half uur. Drie bassen, twee tenoren, vier alten en vijf sopranen.

Een deel van de leden zingt in het Toonkunstkoor Wageningen, maar sommigen kunnen geen noten lezen. "Als ze tussen mensen in staan die dat wel kunnen, worden ze al gauw 'meegenomen'. Ze pikken het snel op", verklaart Kalkhoven. Zelf is hij bas/bariton, wat je eerder zou verwachten van iemand met een groot, fors postuur. Hij speelt viool in een ensemble in zijn woonplaats Amerongen en zingt in een close harmony-groep in Cothen, geleid door een professionele dirigent. Op zijn beurt pikt Kalkhoven daar weer veel van op. "De dirigent is een Portugees die in Amsterdam directie studeert en een geweldig arsenaal aan mogelijkheden heeft, bijvoorbeeld trucjes die je kunt gebruiken om moeilijke ritmen in te studeren. Die trucjes kan ik dan weer bij ons koortje toepassen."

Het idee om een koor te vormen kwam tot uiting na een incidenteel optreden in het Staringgebouw. "In Leersum hadden we ook een koortje, gevormd door medewerkers. Hier bij Alterra zijn we sinds 1998 bezig; het is ontzettend leuk en ontspannend. We zingen oude en moderne dingen. Van Thomas Moore en Dowland tot allerlei traditionals, oud-Frans en Engels. Ik probeer ook niet al te moeilijke Barbershopnummers te doen, dus een beetje lichte muziek. We beginnen altijd met stemoefeningen. Je hebt maar een half uur, dus je moet ook iets doen wat ze al op het repertoire hebben en goed kennen. Dan vijftien minuten iets nieuws instuderen en afsluiten met weer iets wat ze al kennen, gewoon om het plezier dat we beleven aan het samen zingen. Niet recht toe recht aan eruit bl?ren."

Vocalterra treedt alleen 'intern' op. "Zoals met Kerstmis, op de trappen en in de hal. We hadden kerstliederen ingestudeerd, iedereen was enthousiast. Soms treden we op uitnodiging op. Bij een afscheid, een jubileum, een promotie. We kondigen dat aan via e-mail, of met aanplakbiljetjes. Ach, in die twee halve uren kun je natuurlijk niet zoveel instuderen. Soms kan iemand niet vanwege een lunchafspraak. Maar doorgaans komt iedereen trouw. We hebben er heel veel plezier in."

Lydia Wubbenhorst

Jan Kalkhoven is in de lunchpauze aan het dirigeren: "Ach, in die twee halve uren in de week kun je natuurlijk niet zoveel instuderen." | Foto Guy Ackermans

Re:ageer