Wetenschap - 3 oktober 2002

Mensenwerk: Dr Tinka Murk, UHD bij Toxicologie

Mensenwerk: Dr Tinka Murk, UHD bij Toxicologie

'Sinds ik minder werk, is mijn productie flink omhoog gegaan'

De doorstroming bevorderen van vrouwelijke onderzoekers. Dat beoogd het NWO-programma Aspasia. Milieutoxicologe dr Tinka Murk kan dankzij dit programma doorstromen naar de positie van Universitair Hoofddocent. "Om professor te worden moet je minstens zestig uur per week werken. Nou, dat vertik ik", aldus Murk.

Dat de trage doorstroming van vrouwen in de wetenschap naar hogere functies iets van de laatste decennia zou zijn, is een misvatting: al in 470 voor Christus werd de Griekse filosofe Aspasia, die zelfs Socrates nog een lesje kon leren, tegengewerkt. Haar politieke tegenstanders trachtten haar door middel van achterklap - zij zou goddeloos en zedeloos zijn - de grond in te boren. Zij slaagden er niet in.

Aspasia's naam werd verbonden aan het NWO-programma Aspasia, dat tot doel heeft vrouwelijke universitair docenten (UDs) te stimuleren een gooi te doen naar de positie van Universitair Hoofddocent (UHD).

De UD moet daartoe een onderzoeksprogramma alsook een OIO-onderzoeksproject voor de komende vijf jaar schrijven dat origineel is en van wetenschappelijk belang.

Milieutoxicologe Tinka Murk is ??n van de gelukkigen die in de prijzen viel. Zij studeerde biologie in Leiden en kwam in 1989 naar Wageningen, eerst bij professor Koeman, later bij professor Yvonne Rietjes. Ze promoveerde in 1997.

Tinka Murk: "Het was niet eenvoudig om het promotieonderzoek te doen. Er kwamen zoveel taken bij. Behalve dat ik aan de onderwijsvernieuwing heb meegewerkt, speelde ik ook nog computerexpert.

Yvonne Rietjens heeft me echt opgejut om deel te nemen aan het NWO-project. Ze vond mijn curriculum maar een 'flutverhaal', veel te bescheiden, moest veel meer opschrijven over wat ik allemaal deed en doe. Onder andere buitenlandse voordrachten, en dat ik manuscripten voor tijdschriften refereer."

In totaal waren er ruim 140 mededingers. Twee Wageningers van de vijf kwamen langs de kritische jury; Tinka Murks was er ??n van.

"Het schrijven van het UHD-projectvoorstel was een heel werk", aldus Murk. "Ik kwam op het idee van mijn onderwerp - de oorzaak na te gaan van de toename van testikel- en borstkanker bij de mens - doordat ik tijdens mijn eigen onderzoek endocriene verstoringen ontdekte bij wilde diersoorten, door ophoping van toxische stoffen. Als milieutoxicoloog interesseert mij de vraag of verontreiniging van de voedselketen door sluipende vervuiling een toxicologisch probleem vormt voor mens en milieu. Er komt namelijk in heel kleine hoeveelheden telkens wat bij. Zo komt er bijvoorbeeld uit plastic- en blikken verpakkingsmateriaal van voedsel een klein beetje hormoonachtige stof (weekmakers) binnen een paar uur in het voedsel.

Die hormoonverstoringsstoffen werken als oestrogenen, maar zijn het niet, het zijn nep-hormonen. Of dat kan leiden tot testikel- of borstkanker en hoe dat gebeurt, wil ik onderzoeken. Het is een puur mensgericht milieutoxicoligisch onderzoek."

"E?n op de tien vrouwen in Nederland krijgt borstkanker. Ik ken een huisarts die in Afrika heeft gewerkt. Hij kwam daar nooit borstkanker tegen. De Afrikaanse vrouwen eten weinig vet, (waarin toxische stoffen zich ophopen), drinken minder melk en hun voedsel komt niet uit plastic verpakkingen."

Nu hebben volwassenen volgens Murk, een robuust hormoonsysteem.' Maar bij ongeboren kinderen ligt dat heel anders. Want de placenta houdt natuurlijke hormonen wel tegen, maar lang niet alle toxische stoffen. Dat is wel gebleken bij de Softenon-affaire en bij DES. De kwetsbare foetus wordt hieraan blootgesteld.

"Pas als bij een vrouw borstkanker wordt ontdekt, wordt het weefsel bekeken. Maar dan zijn vrouwen al vijftig jaar!"

Het OIO-salaris wordt door NWO betaald gedurende vier jaar, evenals 44.000 Euro onderzoeksgeld. De universiteiten legt daar 44.000 Euro bij. "Daar kun je een aardig onderzoek voor doen."

Op 1 oktober begint de OIO die het onderzoek op borstkanker gaat doen.

"We doen ook onderzoek aan dieren, bijvoorbeeld kikkers. Omdat het altijd gaat om hele kleine gehaltes aan toxische stoffen en omdat dieren een veel smaller dieet hebben fungeren ze als detector. Ik ben co-promotor van twee AIO's. Een van hen, Timo Hamers, promoveert vrijdag op dat onderwerp."

Tinka Murk, die milieubiologie en biochemie studeerde, heeft een zoontje van drie en half jaar. Ze werkt vier dagen per week. "Mijn man zorgt ??n dag in de week voor hem, de andere drie dagen gaat hij naar een kinderdagverblijf.

Overigens is mijn 'productie' flink vooruit gegaan sinds ik minder ben gaan werken. Ik ben een stuk zakelijker geworden. Een sterke kant van Yvonne Rietjes is taakverdelen. Ze geeft mij de ruimte om mijn eigen winkel te runnen. Niet ge?soleerd, wel in combinatie met de anderen. Dan versterk je elkaar. Zo zijn lusten en lasten verdeeld." | Lydia Wubbenhorst

Foto: Guy Ackermans

Re:ageer