Wetenschap - 7 januari 1999

Mensen bepalen of dier pijn lijdt

Mensen bepalen of dier pijn lijdt

Mensen bepalen of dier pijn lijdt

Afgelopen maand heeft de stichting Varkens in Nood flink afgegeven op de bio-industrie. Maar weten we eigenlijk wel zeker dat dieren lijden? Filosoof Suzanne Lijmbach stelt dat ethologen noch filosofen uitsluitsel kunnen geven


Ook in 1998 werd de kerstviering weer begeleid door een mediaoffensief van Varkens in Nood. Cabaretier Youp van 't Hek werd van stal gehaald om middels paginagrote advertenties, interviews, praatprogramma's en door camera's geregistreerd bezoek aan varkenshouders duidelijk te maken dat varkens in de bio-industrie een onwaardig leven hebben. Toen Van 't Hek door Sonja Barend werd gevraagd hoe hij weet dat varkens pijn lijden, moest hij het antwoord schuldig blijven

Juist die vraag - Hoe kunnen wij mensen, subjectieve ervaringen van dieren zoals pijn kennen? - lag ten grondslag aan de dissertatie Animal Subjectivity, waarop filosoof dr ir Susanne Lijmbach afgelopen maand promoveerde

Ethologen hanteren om deze vraag te beantwoorden harde, natuurwetenschappelijke parameters. Toch, zo stelt Lijnbach, kunnen zij slechts theoretische aannamen doen over de subjectieve ervaringen van dieren. Maar ook de filosofie kan geen uitsluitsel geven. Zij beweegt zich immers voornamelijk op het gebied van het menselijk subject. In feite is de vraag nooit met zekerheid te beantwoorden. Alleen mensen kunnen zichzelf als het ware van een afstandje bekijken en zich ook van hun lijfelijke ervaringen bewust zijn, stelde Lijmbach bij haar verdediging van de dissertatie. Dieren leven in het hier-en-nu van hun lijf en hun omgeving. Mensen zijn degenen die een varken van een afstand bekijken en bepalen of het pijn lijdt of niet

Wel is een betere benadering van de vraagstelling mogelijk. Lijmbach pleit ervoor om in het dierenwelzijnsonderzoek naast harde, natuurwetenschappelijke parameters, ook dit menselijke waarnemen te betrekken. De reductionistisch ingestelde ethologie zou hiertoe moeten worden verbreed. Ik vergelijk het begrijpen van een ervaring bij dieren wel eens met het lezen van een boek, zegt ze. Daarbij ben je niet op zoek naar afzonderlijke wetmatigheden; je probeert het boek als geheel te begrijpen.

Dr Harry Blokhuis, afdelingshoofd van de ID-onderzoeksafdeling Gedrag, Stressfysiologie en Management, kan zich in deze aanbeveling niet goed vinden. .,Ik begrijp niet hoe je een objectieve inschatting kunt maken van de ervaringen van een dier, door subjectieve observatie.220' reageert hij. Ethologie is natuurwetenschap, gewoon rechttoe rechtaan. Filosofie kan hierbij misschien nuttig zijn, maar ik heb er geen behoefte aan.

Overigens had de actie van Van 't Hek voor de afzet van varkensvlees geen gevolgen. Volgens Miranda Boer van het Centrale Bureau voor de Levensmiddelenhandel zijn er nog geen cijfers bekend, maar hebben de supermarkten niets van de actie gemerkt. Er is even veel varkensvlees verkocht als in voorgaande jaren. M.W

Re:ageer