Wetenschap - 16 juni 2015

Meeste bijen nutteloos voor landbouw

tekst:
Roelof Kleis
2

De bestuiving van landbouwgewassen is het werk van slechts een handjevol bijensoorten. De rest is economisch gezien nutteloos. Economisch nut is daarom een onvoldoende argument voor natuurbeheer.

Andrena ranunculi, een van de zeldzame bijen die nauwelijks bijdragen aan bestuiving van landbouwgewassen. Foto: Nico Vereecken

Dat betoogt een internationale groep wetenschappers onder leiding van ecoloog David Kleijn, die binnenkort aantreedt als hoogleraar Plantenecologie en natuurbeheer in Wageningen. De publicatie verscheen op 16 juni in Nature Communications.

Bijen zijn belangrijk voor de bestuiving van gewassen. Die natuurlijke dienst leveren bijen gratis, maar is van onschatbare waarde. Kleijn en zijn groep rekenden het op basis van negentig studies aan bijna 1400 veldjes met gewassen wereldwijd precies uit. Wilde bijen dragen gemiddeld 3000 dollar per hectare bij aan de opbrengst van een gewas waarvoor bestuiving nodig is. Dat is zelfs nog net iets meer dan de bijdrage van honingbijen, die tot voor kort werden beschouwd als de belangrijkste bestuivers.

Op de onderzochte velden (met o.a. koolzaad, zonnebloemen, aardbeien, appels en peren) werden 785 soorten bijen aangetroffen. Dat lijkt veel, maar is nog geen dertien procent van alle bekende bijensoorten in de onderzochte gebieden. Slechts twee procent van de aangetroffen soorten bleek verantwoordelijk voor tachtig procent van de bestuiving. Dat zijn dus, zeg maar, de echte werkbijen. Kleijn: ‘Enkele tientallen soorten algemeen voorkomende wilde bijen domineren de gewasbestuiving. Zeldzame soorten dragen daar nauwelijks aan bij.’

Soortbescherming blijft onverminderd belangrijk
David Kleijn

Uit economische oogpunt zijn de meeste wilde bijen dus waardeloos. Daarmee vervalt een belangrijk en veelgebruikt argument om dit deel van de diversiteit aan wilde bijen te beschermen: hun nut als bestuiver van landbouwgewassen. Bestuiving alleen is volgens Kleijn een onvoldoende argument om natuur te beschermen. Daarvoor zijn ook andere, meer morele argumenten nodig. Daar komt bij dat algemene soorten relatief makkelijk zijn te beschermen. Een strook bloemen langs de akker doet vaak al wonderen. Voor veel zeldzamere soorten is dat niet voldoende.

Volgens Kleijn wordt door beleidsmakers en sommige biologen teveel de nadruk gelegd op de diensten die de natuur levert. ‘Zeldzame soorten mogen dan economisch een minder relevante rol spelen dan algemene soorten, maar dat betekent niet dat bescherming ervan minder relevant is. Soortbescherming blijft onverminderd belangrijk. Het is net als in het voetbal: 99,9 procent van de voetballers is recreant. Die voetballen omdat ze het leuk vinden. Dat plezier is niet direct in geld uit te drukken. Profvoetballers leveren geld op. Maar moet je het amateurvoetbal daarom afschaffen?’

Re:acties 2

  • Jeff Harvey

    I am a senior scientist at the Netherlands Institute of Ecology and a Visiting Professor at the VU in Amsterdam. The article states that “The rest [of bees] are useless from an economic perspective” (in terms of pollination services for crops). This statement is completely wrong in that is profoundly simplistic and fails to take into consideration a huge range of criteria that determine economic valuation which go beyond the pollination of crops. It also reeks of anthropogenesis, suggesting that an organisms sole economic valuation is based on one direct economic measure. If you were to make such a statement in a debate be warned: many ecologists would be very angry at you. When I read the statement, I cringed, to be honest.

    The article appears to ignore the potentially important role that wild bees play in pollinating wild plants that in turn support an array of consumers both in the soil and above-ground domains. Ecological services go well beyond crop pollination, as David Kleijn well knows. Natural systems in turn are responsible for a huge range of other supporting ecosystem services that permit humans to exist and persist. We know that species-rich systems are often more resilient to change or are more stable under variable stresses. Therefore, wild bees that do not play a major role in pollinating crops may be – or most likely are – involved in other aspects of ecosystem functions that are indirectly important for the maintenance of these systems. Even rare species can be important in this capacity. Work in our institute (NIOO) by Gera Hol shows that rare soil microbes still fulfill important ecological functions. Moreover, if the common species disappear, rare species often fill their vacant niches and thus have a major redundant role. Again, David Kleijn should be aware of this. Thus, to say that they are ‘useless’ economically is both wrong and absurd.

    Reageer
  • Monbiot

    Laat dit een les zijn voor de environmental economists die een prijs op natuur te zetten zien als een manier om de natuur te beschermen.
    Een waarde en een prijs zijn twee verschillende dingen die, voor een complex en gelaagd systeem zoals natuur, niet te reduceren zijn tot 1 getal. Ik vind dat we als universiteit afstand dienen te nemen van de koude kosten/bate analyse die nu op natuur losgelaten wordt omdat het tot ellende gaat leiden. "waardeloze" bijen zijn een prima argument om verder op natuur te bezuinigen, of erger: dat we natuur "optimaal en efficient" gaan maken zodat we de meest economisch rendabele ecosysteemdiensten voorrang geven. Rendementsdenken als natuurbeleid. Dat lijkt me voor zelfs de meest liberaal ingestelde natuurliefhebber een onwenselijk beeld. Nu maar hopen dat onze track record op het gebied van bijen erbij gehaald wordt om dit onderzoek met een flinke korrel zout te nemen want ik ben bang voor de gevolgen voor natuur als we dit te serieus gaan nemen. Nu haalt de kernboodschap het nog tot de voetnoot van het artikel, maar spoedig zal ook die reality check ondergesneewd raken wanneer de natuur definitief doordringt tot de economische katern van de media.

    Reageer

Re:ageer