Wetenschap - 10 juni 2010

Meer wapens tegen fytoftora

Genetische bouwstenen voor duurzame resistentie aanwezig.Veldproeven geblokkeerd.

Rechts een aardappelplant die is aangetast door fytoftora
'We weten veel meer van de resistentiemogelijkheden dan vier jaar geleden', zegt plantenverdelaar prof. Evert Jacobsen. Zes proefschriften over de aardappel en zijn belangrijkste belager, de o├Âmyceet Phytophthora infestans, verschijnen er in mei en juni. Vier bij de leerstoelgroep Plantenveredeling: die van Mathieu Pel, Anoma Lokossou, Nicolas Champouret en Estelle Verzaux.
Copromotor Jacobsen is tevreden over de oogst. Ten eerste hebben de onderzoekers veel resistentiegenen (R-genen) in wilde aardappel en cultivars gevonden die de aardappel beschermen tegen de ziekteverwekker. 'In totaal hebben we nu 24 R-genen geïsoleerd', zegt de hoogleraar Plantenveredeling. Omdat ze bij sommige aardappelsoorten in feite op hetzelfde resistentiegen zijn gebaseerd, zijn het eigenlijk acht tot negen clusters met resistentiegenen. Ten tweede hebben de promovendi enkele bijbehorende avirulentiegenen in de pseudoschimmel gevonden. Deze Avr-genen produceren stofjes die door de R-genen in de aardappel worden herkend en zo een immuunreactie in de aardappel opwekken. De Avr-genen grijpen aan op verschillende verdedigingsmechanismen in aardappels. Door via genetische modificatie meerdere resistentiegenen in aardappel in te bouwen die verschillende avirulentiegenen herkennen, lijkt duurzame resistentie in theorie mogelijk. Jacobsen vermoedt dat hiervoor drie tot vijf R-genen nodig zijn. Hij wil voor de juiste combinatie en dynamische rasontwikkeling graag met veldproeven uittesten welke R-genen snel doorbroken worden door fytoftora, welke langzaam en welke niet.
Een promovendus van fytopatholoog prof. Francine Govers, Klaas Bouwmeester toont aan dat een avirulentiegen in P. infestans dat niet te doorbreken leek, nu toch is doorbroken. 'P. infestans past zijn aanvalsrepertoire aan aan de omstandigheden', zegt de hoogleraar Fytopathologie. 'Daarom moet je heel strategisch R-genen in aardappel stapelen. Bovendien kunnen diverse soorten Phytophthora met elkaar kruisen, blijkt uit promotieonderzoek van Laurens Kroon. Die natuurlijke hybrides vormen een toenemende bedreiging voor de landbouw en de natuur.'
Govers is groot voorstander van veldproeven en monitoring van de ziekte in het veld. 'Je moet eigenlijk permanent meten of fytoftora over mogelijkheden beschikt om de resistentie te doorbreken.' Tegenstanders van genetische modificatie weten de veldproeven echter te blokkeren door de vergunningsaanvraag aanhangig te maken bij de Raad van State. 'Veldproeven doen kost tegenwoordig meer moeite tien jaar geleden', zegt Jacobsen. Govers: 'Het arsenaal aan R-genen tegen fytoftora groeit, maar ik zie niet snel een resistente genetisch gemodificeerde aardappel op de Nederlandse markt komen.'

Re:ageer