Wetenschap - 1 januari 1970

Meer geld voor onderzoek is een ‘kwestie van leven en dood’

,,Investeren in universiteiten is een van de beste investeringen voor de toekomst.’’ Philippe Busquin, Eurocommissaris voor onderzoek liet tijdens een bliksembezoek aan Nederland weten dat hij universiteiten een warm hart toedraagt. Hij ziet wel graag wat meer specialisatie en belooft dat Brussel ernst zal maken met het financieel ondersteunen van fundamenteel onderzoek.

,,Als we een leidende speler willen zijn in de wereldwijde kennismaatschappij, dan moet Europa zijn universiteiten koesteren. Universiteiten zijn niet alleen centra van onderzoek en onderwijs maar ook springstokken voor de ontwikkeling van de regionale economie. Geld geïnvesteerd in universiteiten is goed besteed geld’’, zegt Busquin. De eurocommissaris voor onderzoek was op maandag 2 februari speciaal naar Wageningen gekomen om een aantal door Brussel gefinancierde projecten in het zonnetje te zetten. In zijn kielzog reisde een hele buslading Europese journalisten mee. Zij kregen te horen hoe drie door Wageningen gecoördineerde EU-projecten (Safe Foods, Nutrigenomics en Welfare Quality) de Europese consument antwoord zal geven op de vragen die hij heeft over de veiligheid, de kwaliteit, de gezondheid en de ethiek van zijn voeding. Busquin: ,,Hedendaagse consumenten willen weten waar hun eten vandaan komt en hoe het geproduceerd is, en op basis van die kennis hun voeding kiezen. Daarom hebben wij in het onderzoek de klassieke ‘farm-to-fork’-aanpak omgedraaid in ‘fork-to-farm’.’’ Een omdraaiing die volgens Busquin nodig is om het maatschappelijke belang van onderzoek te onderstrepen. Wat hem betreft komen ook politiekgevoelige onderwerpen aan de orde. ,,Ook genetische modificatie ligt op de tafel. Journalisten en Greenpeace houden niet van GMO’s, maar of de mensen er niet van houden weten we eigenlijk niet’’, meent Busquin.

Concurreren
Busquin stak opzichtig de loftrompet over het Nederlandse – en in het bijzonder het
Wageningse – onderzoek. ,,Nederland heeft een goede onderzoekscapaciteit en is goed georganiseerd. Wageningen heeft daarbij het voordeel dat het een gespecialiseerde universiteit is.’’ De recente fusie met verwante onderzoeksinstituten en centra voor praktijkonderzoek zorgt er volgens Busquin voor dat ‘de lijnen naar de praktijk kort zijn’. ,,De onderzoekers staan in contact met de realiteit’’, meent de Waalse socialist.
Busquin maakt er geen geheim van dat hij graag zou zien dat het gehele wetenschapsveld in Europa wat duidelijker verkaveld zou zijn. ,,We moeten af van het idee dat ieder land overal goed in moet zijn’’. Busquin denkt dat Nederland een uitstekende uitgangspositie heeft om de kop te nemen in het Europese agrofoodonderzoek, maar dat hoeft volgens hem niet ten koste te gaan van andere disciplines. ,,Wat we vandaag belangrijk vinden, kan morgen achterhaald zijn. Fundamenteel onderzoek moeten we in de breedst mogelijke zin ondersteunen.’’ Wel bepleit hij de kwaliteit te verbeteren door onderzoekers steeds meer op Europees niveau te laten concurreren om onderzoeksgeld.
Daarnaast wil hij het excellente onderzoek zoveel mogelijk bundelen in de zogeheten Europese Onderzoeksruimte (European Research Area, ERA), virtuele centra waarin onderzoekers uit meerdere landen samenwerken rond een specifiek thema, een bekend stokpaardje van de Eurocommissaris. ,,We proberen de beste onderzoekers in een bepaald onderwerp samen te brengen en zo een stimulerende omgeving voor onderzoek en innovatie te bieden. We moeten zorgen dat de kritieke massa voldoende is om de mondiale concurrentie het hoofd bieden’’, aldus Busquin.

Nieuw geld
Tot nu toe heeft de Europese Unie het fundamentele onderzoek voor een groot deel links laten liggen. In de zogeheten Kaderprogramma’s wordt wel een flinke hoeveelheid geld verdeeld, zo’n 5 miljard euro per jaar, maar dat is vooral gericht op toegepast en industrieel onderzoek. Het huidige Zesde Kaderprogramma (KP6) loopt tot 2007 en Busquin wil daarna tot een verdubbeling komen van het onderzoeksbudget voor het volgende kaderprogramma (KP7). Zo’n 2 miljard van de 10,5 miljard euro die de EU dan jaarlijks te besteden heeft aan onderzoek wordt geoormerkt voor fundamenteel onderzoek. ,,Geld dat door peer review aan de beste teams in Europa zal worden toegekend’’, aldus Busquin. Hij benadrukt dat het om ‘nieuw geld’ gaat, dus niet om geld dat wordt afgeroomd van nationale onderzoeksbudgetten. De toekenning van de gelden wil hij laten regelen door een nieuw op te richten European Research Council (ERC), een soort Europese NWO.
Deze extra investering is ook nodig als de EU haar eigen doelstellingen wil halen. Tijdens de Eurotop in Lissabon in 2000 is afgesproken dat de EU in 2010 ‘de meest concurrerende en dynamische kennisgebaseerde economie in de wereld’ moet worden. Een streven dat twee jaar later in Barcelona is vertaald in een streefwaarde van drie procent van het Bruto Europees Product voor de totale onderzoeksinspanning. Momenteel ligt die waarde voor de EU en Nederland zo rond de twee procent, alleen Finland, Zweden en IJsland zitten nu al boven de streefwaarde. Busquin vindt niet dat de streefwaarde onrealistisch is. ,,Meer geld voor onderzoek is een kwestie van leven of dood.’’
Hij wijst hierbij op het belang jonge onderzoekers een beter loopbaanperspectief te bieden. Nu werken zo’n 80.000 in de EU opgeleide onderzoekers in de VS en leveren een aanzienlijke bijdrage aan de wetenschappelijke prestige van dat land. Busquin: ,,Het is van essentieel belang dat we meer jonge mensen bewegen een loopbaan in de wetenschap te kiezen en ervoor zorgen dan we het bestaande talent weten vast te houden.’’ Hij is ervan overtuigd dat meer geld voor onderzoek nog steeds het beste middel is om deze brain drain te stoppen.

Bureaucratie
Het is niet waarschijnlijk dat Busquin zijn plannen zelf tot uitvoer zal brengen. De zittingstermijn van de 63-jarige commissaris loopt deze zomer af. Bij de daarop volgende stoelendans ligt het niet voor de hand dat België opnieuw aanspraak kan maken op het commissariaat voor onderzoek. Bovendien zou er volgens de logica van onze zuiderburen nu een Vlaming in aanmerking komen voor een hoge EU-post.
Op de valreep overweegt de eurocommissaris de veel bekritiseerde Brusselse bureaucratie rond onderzoeksaanvragen de kop in te drukken door onderzoek voortaan middels beurzen te financieren. ,,Nu draagt de EU maximaal vijftig procent van de kosten van een project en daarom zijn we ook verplicht de geldstromen goed in kaart te brengen. Onderzoekers zien met lede ogen aan dat een flink deel van het budget wordt uitgegeven aan auditors en accountants. Door het geld uit te keren in de vorm van een onderzoeksbeurs kun je dat probleem omzeilen’’, licht Kurt Vandenberghe, persoonlijk assistent van Busquin, toe. Dit voorstel wordt volgens hem in mei als een soort ‘politiek testament’ van de eurocommissaris bekendgemaakt.
Aangezien Nederland halverwege dit jaar het EU-voorzitterschap op zich neemt, ligt het voor een belangrijk deel in Nederlandse handen of het erfgoed van Busquin navolging krijgt. Op 18 februari bezoekt Busquin daarom de ministers Van der Hoeven van wetenschappen en Brinkhorst van economie. De Eurocommissaris is vol vertrouwen: ,,We hebben voor onze plannen altijd steun vanuit Nederland ontvangen’’, benadrukt Busquin.

Gert van Maanen

Re:ageer