Wetenschap - 12 september 2019

Martha Bakker wil Noord-Brabant opnieuw inrichten

tekst:
Albert Sikkema
7

Nederland moet opnieuw worden ingericht om kringlooplandbouw, klimaatplannen en herstel van biodiversiteit te realiseren, zegt de nieuwe Wageningse hoogleraar Martha Bakker. Zij pleit voor een grondige herstructurering van het landelijk gebied in Nederland met een samenhangende gebiedsvisie.

©Guy Ackermans

De ruimte in Nederland wordt steeds schaarser, zegt Martha Bakker, per 1 juni hoogleraar Landgebruiksplanning in Wageningen. Vroeger was de ruimte voor voedsel, wonen, industrie en infrastructuur keurig ingedeeld, maar nu moeten we naast deze voorzieningen ook ecosysteemdiensten als waterberging en koolstofvastlegging realiseren. Hoe krijgen we dat voor elkaar? ‘Ik denk dat we deels functies kunnen stapelen en dat we deels ruimte kunnen besparen door de diensten handiger in te delen. Voorbeeld: nu zitten de intensieve veehouderij en natuurontwikkeling elkaar nog te vaak in de weg. Ik denk dat we gebieden met veel intensieve veeteelt opnieuw moeten inrichten.’

Ruimtelijk
De onderzoekgroep van Bakker wil bijdragen aan kringlooplandbouw, natuur-inclusieve landbouw en energietransitie en dan vooral de ruimtelijke aspecten daarvan inbrengen. Daarbij pleit ze voor een samenhangende gebiedsvisie. ‘Die ontbreekt nu vaak nog. Het Rijk en de provincies waren de afgelopen jaren bang om top-down inrichtingsplannen door te voeren. Ondertussen concurreren gemeenten met elkaar om economische ontwikkeling aan te trekken, waardoor een duurzaam perspectief ontbreekt. Ik vind dat de provincies ruimtelijke kaders moeten stellen én handhaven.’

Top-down
Nu de roep om een voedsel- en klimaattransitie luider wordt, merkt Bakker een verschuiving naar meer top down beleid. Bij het mestbeleid is nu een landelijk fosfaatplafond ingesteld: niet meer dan zoveel. ‘Overheden moeten nu echt grenzen stellen aan activiteiten die de leefomgeving verder verslechteren. Het is alleen wel wenselijk als er binnen die grenzen ruimte blijft bestaan voor individuen om naar eigen inzicht met een oplossing te komen, om zo ook het draagvlak te behouden.’

Clusteren
De nieuwe hoogleraar denkt dat je naast het stellen van grenzen, ze ook in de ruimte moet durven tekenen. ‘Waarom gaan we bijvoorbeeld niet de handel in fosfaatrechten ruimtelijk zoneren? Op die manier kun je de intensieve veehouderij in Nederland clusteren en daarnaast ruimte creëren voor gebieden met extensieve landbouw en natuur. Ik wil wel zo’n verkenning doen om de provincie Noord-Brabant te herstructureren.’

Agroparken
Bakker denkt aan de inrichting van diervriendelijke hightech agroparken waar varkens en pluimvee, insectenboerderijen, viskwekerijen en tuinders elkaars reststromen benutten. ‘Ik denk dat er plek is voor een duurzame intensieve voedselproductie in Nederland met toekomstperspectief.’ Daarnaast ontstaat dan ruimte voor een landschap met extensieve veehouders en biologische akkerbouwers die naast voedsel schoon water en natuur produceren, denkt Bakker. ‘We zouden het kunnen verkennen, gebaseerd op feiten en cijfers en gekoppeld aan draagvlak in het gebied en verdienmodellen voor de boeren.’

Muurvast
Ze beaamt dat veel boeren momenteel muurvast zitten bij de ontwikkeling van hun bedrijf. ‘De afgelopen jaren was er geen visie vanuit de overheid en was de markt bepalend. Dat heeft geleid tot hindermacht en heel veel regels. Er was wel een rem, maar geen stuur en gaspedaal. Daar heeft het landelijk gebied onder geleden.’    

Re:acties 7

  • Michiel Hegener

    Ze zegt:
    "Waarom gaan we bijvoorbeeld niet de handel in fosfaatrechten ruimtelijk zoneren? Op die manier kun je de intensieve veehouderij in Nederland clusteren."

    Nieuwe kansen dus voor de intensieve veehouderij. Vreselijk. Die hele veehouderij moet worden uitgefaseerd. Ze begrijpt er niets van.

    Hoe de Veluwe moet worden geherstructureerd - dwz het gebied tussen IJssel, Rijn en Randmeren - staat in mijn boek 'Ons wilde oosten - De toekomst van de Veluwe (2019)'

    Reageer
  • Ruud Wienke

    Tot 2014 had je Dienst Landelijk Gebied (Min. EZK/LNV) die al dit werk prima deed iov de provincies.....

    Reageer
  • H.Rutten

    Misschien eerst eens kijken naar deze verkenning uit 2000 (Agroproductieparken: Perspectieven en dilemma’s): https://transitiepraktijk.nl/files/agroproductieparkenperspectieven(1).pdf

    Reageer
  • Henk Daalder

    Beste Martha, er wonen in het buiten geniet van Brabant ook mensen.
    Je kunt niet even zaken doen met het CDA en ZLTO, dat is al wat er steeds gebeurt.

    Betrek die burgers via de massa consumenten markt.
    Verkoop bijvoorbeeld plannen voor windparken en zonneweides, in kavels aan huishoudens, voor eigen gebruik.
    Dat dwingt bedrijven en politiek tot echt rekening houden met burgers.
    En niet meer alleen met de lokale miljonairs, zoals D’66 bestuurders doen

    Reageer
  • jan willems

    Voor 99 % mee eens. Maar ''bijproducten'': die zouden mogelijk beter rechtstreeks tot compost verwerkt kunnen worden.

    Reageer
  • Frank van den Dungen, Brabants Burgerplatform

    Ik ben het eens met Piet van Bavel. In Brabant zijn de omwonenden, natuur, milieu en landschap bij elke nieuwe aanpak het kind van de rekening. En ontwikkeling lijkt tot nu vooral een middel om groei te legitimeren. We krijgen in ras tempo steeds MEER en het wordt maar mondjesmaat BETER. Laat de WUR eerst voor Brabant het huiswerk eens maken waar collega Jaap Schröder voor pleitte: “Het werkelijk sluiten van kringlopen […] zou beter kunnen starten met de vraag hoeveel veehouderij nu echt nodig is om mensen gezond te houden, om bodems vruchtbaar te houden, om bijproducten tot geschikt voedsel op te werken, en om het grasland te benutten voor zover dat althans ongeschikt is voor de teelt van voedselgewassen.”

    Een dergelijke benadering betekent ons inziens dat de provincie samen met onze wetenschappers gaat begroten hoeveel ruimte we naar de toekomst toe nodig hebben voor wonen, voor werken, voor logistiek, voor bos en natuur, voor recreatie, voor energie en voor voedsel. Binnen het compartiment voedsel kun je dan inzoomen op landbouw. Wij pleiten daarbij voor een fundamentele aanpak bij de bron. Als we onze eigen behoefte aan plantaardige en dierlijke producten combineren met het aanbod van door vee verteerbare reststromen en de behoefte aan mest voor plantenteelt, dan levert dat een uitkomst op die de beperkte gebruiksruimte aangeeft van onze veestapel. We moeten daarbij natuurlijk rekening houden met de effecten van dubbel-doel-gebruik van ruimte voor bijvoorbeeld graasvee, scharrelvee op zonneweides en natuurinclusieve landbouw. Daarbij zal op basis van geschiktheid van bodems een onderverdeling gemaakt moeten worden naar een streef-quotum voor melkvee, vleesvee, varkens en pluimvee. Dat schept duidelijkheid over de omvang van de veestapel die we ons hier duurzaam op basis van circulariteit kunnen permitteren. En pas dan komt de spreiding en situering van die veestapel aan de orde.

    En als je per sé op intensieve veehouderij op industriële grondslag wilt blijven bedrijven - doe dat dan op een industrieterrein. Bij voorkeur ver weg van mensen en natuur. Liefst bij een haven waar de aanvoer van voer en de afvoer van vlees, mest en vierkantsverwaarde onderdelen naar de rest van de wereld het minste gedoe geeft. Maar kom niet opnieuw met iets als agro-parken op het platteland van Brabant.

    Reageer
  • Piet van Bavel

    Je moet altijd lering trekken uit het verleden dan kun je de wereld verbeteren. De laatste 40 jaar hebben de ruilverkavelingen en zeker met name de reconstructie buitengebied sporen gezet op het platteland.
    Deze vormen van clusters hebben geleid tot wat het nu is. Het mooie wat Brabant was met zijn grote verscheidenheid is totaal weg nu nog een vorm van clusters overheen en we kennen Brabant niet meer terug.
    Wonen werken en recreëren moet in een klein land als Nederland overal mogelijk zijn. Ook de ordinaire L.O.G. gebieden moeten leefbaar zijn voor de mensen die er wonen en recreëren. We moeten waken dat we van Brabant geen kleurboek maken, maar een aquarel waar overal kleine mooie elementen inzitten en waar we overal een goede kwaliteit van leven hebben.

    Reageer

Re:ageer