Wetenschap - 1 januari 1970

Mannelijkheidschromosoom kan sluipwesp uitroeien

Het insect is er nog niet, maar door het promotieonderzoek van Gilsang Jeong is het wel een stapje dichterbij gekomen. Een insect dat lijkt op de plaagdieren die je wil bestrijden, maar een bizar chromosoom in zijn genetisch materiaal heeft zitten. Als het insect zich met de plaagdieren vermengt, krijgen ze alleen nog maar mannelijke nakomelingen. Net zolang tot de plaag is uitgestorven.

,,Ik heb zo’n insect niet kunnen maken’’, zegt de Koreaan. ,,Maar ik ben er wel in geslaagd het chromosoom bij een insectensoort, waarbij het niet van nature voorkomt, naar binnen te brengen. Het is een begin.’’
Jeong onderzocht het chromosoom PSR, dat onderzoekers hebben gevonden in de Amerikaanse sluipwespensoort Trichogramma kaykai. Alleen mannetjes kunnen dat chromosoom in hun DNA hebben. Het chromosoom zorgt ervoor dat hun nakomelingen zonder uitzondering mannetjes zijn.
,,Dat de sluipwesp niet is uitgestorven komt onder meer door een bacterie die voorkomt bij de Trichogramma kaykai’’, legt collega dr Ties Huigens van de leerstoelgroep Entomologie uit. ,,De bacterie Wolbachia komt alleen voor bij vrouwtjes. Zijn de vrouwtjes ermee besmet, dan kunnen ze toch nog vrouwelijke nakomelingen krijgen als ze met mannetjes paren. De bacterie en het chromosoom werken in een tegenovergestelde richting. Ze heffen elkaars effect op de sekseverdeling gedeeltelijk op.’’ In 2000 haalde Huigens Nature met een publicatie over de Wolbachia.
Jeong slaagde erin het PSR in een andere sluipwespensoort te krijgen waarbij het chromosoom niet voorkomt. ,,De Trichogramma deion komt ook uit Amerika’’, zegt Jeong. ,,Het is net als de T. kaykai een gastheer voor de Wolbachia.’’ Door beide wespen met elkaar te kruisen slaagde Jeong erin het mannelijkheidschromosoom in de andere soort te krijgen.
,,Dat is een belangrijke stap als je het PSR wilt gebruiken als een biologisch bestrijdingsmiddel’’, zegt Huigens. ,,Maar we zijn er nog niet. De transfer slaagde niet volledig. De Wolbachia en een onbekende factor in het genoom van de T. deion onderdrukken de verspreiding van het chromosoom.’’ Hoe dat precies kan weten de onderzoekers niet. ,,We denken dat de T. deion ver terug in de evolutie al vaker met het PSR-chromosoom te maken heeft gehad’’, zegt Jeong. ,,De soort heeft verdedigingsmechanismen ontwikkeld om het chromosoom kwijt te raken. Het ziet ernaar uit dat mechanismen nog steeds actief zijn.’’ |
W.K.

Gilsang Jeong promoveerde op 21 januari bij prof. Joop van Lenteren, hoogleraar Entomologie.

Re:ageer