Wetenschap - 30 mei 2002

Magere chips lijken veilig

Magere chips lijken veilig

In VS liggen ze al in de winkels. Chips met kunstvet. Ze smaken normaal, maar het lichaam kan de verwerkte kunstvetten niet opnemen. Te mooi om waar te zijn, zou je denken. Een Wageningse promovenda kon geen schadelijke bijwerkingen vinden. Toch heeft drs Wendy Broekmans nog steeds haar reserves.

Niet-verteerbare vetten verhinderen de opname van carotenen uit de voeding. "De bekendste daarvan is b?tacaroteen", vertelt Broekmans. "Het lichaam kan die stof omzetten in vitamine A. Maar b?tacaroteen en verschillende van zijn chemische familieleden, zoals lute?ne en zeaxanthine, hebben ook een direct effect op de gezondheid." Voedingswetenschappers hebben ontdekt dat bij mensen die veel carotenen binnenkrijgen minder vaak ziekten voorkomen als hart- en vaatziekten en huidkanker.

Broekmans, die werkt op TNO Voeding maar promoveert bij de Wageningse prof. Frans Kok, onderzocht de effecten van een door Unilever gemaakt kunstvet. "Een sucrosepolyester", verduidelijkt Broekmans. "Het is niet exact dezelfde stof als je vindt in Amerika, maar hij lijkt er sprekend op." Ze gaf proefpersonen een jaar lang voedingsmiddelen waarin Unilever het vet had verwerkt en keek vervolgens naar een aantal biomerkers: lichamelijke kenmerken die vertellen of je een verhoogde kans op een ziekte hebt.

Zo bestraalde Broekmans bij de proefpersonen stukjes huid met ultraviolet licht en keek hoeveel licht genoeg was om de huid te laten verbranden. Een huid die snel rood wordt, is kwetsbaarder voor zonlicht. In zo'n huid leidt zonlicht sneller tot kanker. Volgens de theorie zouden carotenen daartegen beschermen.

Het dieet met kunstvet had geen effect op de weerstand van de huid. "Dat was vreemd," zegt Broekmans, "want bij de proefpersonen was de hoeveelheid carotenen in het bloed met dertig procent afgenomen."

De andere proeven verliepen volgens datzelfde patroon. Zo mat Broekmans bijvoorbeeld de concentraties van witte bloedcellen en een aantal eiwitten in het bloed van de proefpersonen. Wetenschappers vermoeden dat als die concentraties hoog zijn, de kans op hart- en vaatziekten stijgt. Als dat zo is, dan hebben de kunstvet-eters niets te vrezen. De waarden veranderden, ook na een jaar lang lightchips, niet.

Een onverdeeld voorstander van kunstvet is Broekmans door haar onderzoek echter niet geworden. Promotor prof. Frans Kok evenmin. "Begrijp me goed, overgewicht is een enorm probleem. In de VS lopen al jongeren rond met ouderdomsdiabetes. Maar uit Wendy's onderzoek blijkt niet dat kunstvet de oplossing is. Haar proefpersonen verloren geen gewicht."

Daarnaast is niet duidelijk hoe goed de biomerkers precies zijn waarmee Broekmans heeft gewerkt, aldus Kok. "Een verbrande huid is nog geen huidkanker. We weten nog niet precies hoe goed biomerkers ziekte voorspellen. Daarom kun je op basis van deze studie niet concluderen dat kunstvet op de lange termijn veilig is." | W.K.

Re:ageer