Wetenschap - 5 maart 2009

MARKTORDENING AAN DE SPEELTAFEL

De ongeschreven regels tussen producenten, handelaren en verwerkers in de voedselketen bepalen hoe een voedselsysteem als geheel functioneert. Dit proces kun je uitstekend bestuderen met behulp van spelsimulaties, stelt dr. Sebastiaan Meijer.
Met zelfontwikkelde games bepaalde de promovendus hoe transacties tot stand komen in de voedselketen. In de Trust and Tracing Game kregen de deelnemers een gesloten enveloppe met een verborgen kwaliteit waarmee ze gingen handelen. De afnemers konden de claim van een speler controleren (tracing) of erop vertrouwen dat die de waarheid sprak (trust).
Als spelers elkaar van tevoren goed kenden en vertrouwden, ontstond een netwerkmechanisme. Spelers die elkaar niet goed kenden, gingen elkaar controleren en gebruikten marktmechanismen met de prijs als sturingsinstrument. In die marktorganisatie was op korte termijn – het spel duurde drie kwartier – meer geld te verdienen dan met het netwerkmechanisme, maar de deelnemers kozen om culturele redenen toch vaak voor trust.
Daarbij werden ook partijen uitgesloten, als ze zich niet aan de norm hielden, stelt Meijer. ‘Bij een van de spelletjes bedroog een Nederlandse producent in het begin een Franse afnemer, die daar erg boos over werd. In de rest van het spel werd die producent niet meer vertrouwd.’
Een goede partner zijn is dus belangrijk, bleek ook tijdens de Mango Chain Game die Meijer speelde met mangoboeren in Costa Rica. Zij hebben weinig onderhandelingsmacht, waardoor de winsten in de keten vooral bij de multinationals en handelaren terechtkomen. De kleine mangoboer verdient maar een schijntje, maar die vindt een goede sociale relatie met de afnemers belangrijker dan betere verdiensten, bleek tijdens het spel. De boeren sloten steeds kortetermijncontracten met één vaste afnemer, in plaats van langetermijncontracten met een hogere prijs en lagere transactiekosten. ‘Een goede partner zijn is zo belangrijk voor de mangoboeren dat ze de lagere prijs op de koop toenemen’, zegt Meijer.
Voor sociologen is dit geen verrassende uitkomst, beaamt de promovendus. ‘Het leuke van zo’n game is juist dat je economische aspecten van markten kunt verbinden met andere sociale wetenschappen. Door het spel worden de onderlinge regels zichtbaar, die je daarmee bespreekbaar kunt maken.’ Zo is de Trust and Tracing Game in de testfase al gebruikt om het vertrouwen tussen tomatentelers en een groothandel in Limburg te vergroten.
Toch doet Wageningen weinig met dit soort spelsimulaties. Meijers begeleider dr. Gert-Jan Hofstede, die de games mede ontwikkelde, had gehoopt school te maken, maar zijn promovendus is inmiddels vertrokken naar de Delftse universiteit, waar een hele onderzoeksgroep werkt aan simulation games. / Albert Sikkema

Sebastiaan Meijer is op 4 maart gepromoveerd bij prof. Onno Omta, hoogleraar Bedrijfskunde, en prof. George Beers, emeritus hoogleraar Supply Chain Management.

Re:ageer