Organisatie - 4 februari 2016

Luyendijk hit The Spot

tekst:
Koen Guiking

Joris Luyendijk kreeg The Spot in Orion gisteren helemaal vol met zijn lezing over de bankensector. Door die massale opkomst was de interactie met het publiek beperkt. Desondanks bleef het gehoor twee uur lang geboeid door deze one man show.

Joris Luyendijk in The Spot in Orion

Luyendijk in een stampvolle The Spot. Foto: Aart-Jan van de Glind.

De welbespraakte Luyendijk was door Studium Generale uitgenodigd om te spreken over de interviews die hij voor The Guardian hield met bankiers in ‘The City’ in London. Hij vertelde hoe hij als complete outsider poogde het bankwezen te doorgronden. Als ‘domme’ Nederlander, zonder inzicht in de gecompliceerde Britse sociale verhoudingen tussen rangen en standen en niet bezwaard met enig inzicht in de financiële sector zou hij misschien wel kunnen doordringen tot de psyche van bankiers, die normaal nooit het achterste van hun tong laten zien.

Zijn eerste niet geheel verrassende conclusie over bankiers was: het zijn net mensen. (Inderdaad, diezelfde conclusie trok Luyendijk ook al eens over inwoners van dictatoriale staten waar oorlog heerst.) De antropoloog Luyendijk weet natuurlijk voordat hij aan zo’n proces begint al dat dit zijn conclusie zal zijn, maar hij zet de zaken eerst heel zwart/wit neer zodat de genuanceerde conclusie toch als een eye opener klinkt. Zo hield hij de zaal gisteren voor dat de hoofdvraag aan bankiers natuurlijk was: ‘Hoe kun je met jezelf leven? Jullie bankiers hebben de wereld immers in de afgrond gestort, zijn daarna gered door ons: belastingbetalers, en nu gaan jullie weer op de oude voet verder.’ Maar gaandeweg, zo wilde de spreker zijn toehoorders doen geloven, kwam de journalist er achter dat 98 procent van de bankiers keihard werkt voor helemaal niet zo veel geld, dat deze mensen niet verantwoordelijk waren voor de crash en dat ze eigenlijk schrikbarend veel op ons lijken. ‘Dat maakte het gecompliceerd. Het is zoveel makkelijk om alle bankiers te haten.’ Dat bleek ook wel uit de reacties die er kwamen op Luyendijks interviews op theguardian.com. ‘Dit ging in tegen het beeld dat mensen van bankiers geschapen hadden.’

Na die introductie kon je bij het publiek gezonde scepsis bespeuren over Luyendijks dramatische beschrijving van de compleet scheve krachtsverhoudingen tussen de kleine groep ‘big swinging dicks’ die veel te veel risico nemen met geld van anderen en de veel grotere groep tandeloze, schuwe bankiers, de ‘business blockers’, die moeten controleren of hun collega’s niet teveel risico’s nemen. En met hoeveel korrels zout moest men het verhaal nemen dat mensen in ‘The City’ om de haverklap bij bosjes op staande voet ontslagen werden? Maar het deed er niet toe. Het was een goed, onderhoudend verhaal. Ook de vragen uit het publiek, ingediend op briefjes, behandelde Luyendijk uitgebreid, waarbij hij geregeld zijn bredere kijk op de maatschappij etaleerde. De kernboodschap van zijn verhaal bleef natuurlijk overeind: ‘perverse prikkels’ zijn destructief voor elk systeem. Sterker, de uitsmijter was voor veel toehoorders dat deze afrekencultuur is doorgedrongen tot veel meer sectoren – ook tot universiteiten.

Op 16 februari organiseert Studium Generale deel twee in de serie Following the money. De spreker is dan Dirk Bezemer.


Re:ageer