Wetenschap - 20 december 2001

Longs sociologie is uit het leven gegrepen

Longs sociologie is uit het leven gegrepen

Ontwikkelingssocioloog Norman Long: 'Ik heb geen heilige boodschap geschreven'

Prof. Norman Long vertrekt na 22 jaar als hoogleraar ontwikkelingssociologie in Wageningen. De man wiens naam haast synoniem is aan de wereldwijd befaamde 'actor-oriented approach' wijdde zijn afscheidsrede niet aan ontwikkeling maar aan muziek, een jeugdliefde die Long nieuw leven in wil blazen. Een interview.

Als scholier dacht Norman Long erover muzikant te worden. Op de middelbare school kreeg hij ook een beurs om naar een conservatorium te gaan. Hij schreef zelfs een cellosonate. Zijn militaire dienst in Maleisi? verhinderde echter een verdere muzikale carri?re.

Als militair werd Long wel socioloog. Op een kwade dag vloog een vliegtuig waarvan de remmen het lieten afweten in een rijstveld van lokale boeren. Als militair luchtverkeersleider onderhandelde Long met boeren over de vergoeding van de waterbuffels die het vliegtuig had geschept. "Dat bleek een hele onderhandeling. En het was mijn eerste interface met boeren, al was het aan de verkeerde kant. Terug in Engeland ging ik antropologie studeren."

Het typeert Long dat hij de oorsprong van zijn interesse in de ontwikkelingssociologie met een uit het leven gegrepen anekdote verklaart. Want zijn sociologie is dat ook. Long kijkt met zijn actor oriented approach hoe mensen of groepen B actoren B er in slagen binnen allerlei invloeden hun eigen ontwikkeling vorm geven. Dat doet hij door het beschrijven van het leven van alledag met gebruik van nieuwe concepten als agency, het vermogen invloed uit te oefenen, en interface, de ontmoeting tussen verschillende actoren en de processen van onderhandeling die daarin plaatsvinden.

Longs actor-aanpak breekt met de grote theorie?n van de ontwikkelingssociologie tot in de jaren tachtig. Enerzijds was er de modernisatietheorie, waarin de samenleving als vanzelfsprekend stadia van ontwikkeling doormaakt. Anderzijds de neo-marxistische dependentiatheorie, gericht op machtsverschillen.

Het is de verdienste van Longs sociologie B en voor- en tegenstanders zijn het daarover eens B dat deze de impasse tussen de modernisten en neo-marxisten doorbrak. Ook technici in de ontwikkelingssamenwerken kunnen meer chocola maken van een sociologie die uitgaat van de mensen waar ze mee werken dan van abstracte theorie?n, en biedt daarmee aangrijpingspunten voor irrigatiedeskundigen, agronomen en natuurbeheerders.

Long is een internationaal geleerde. Naast Wageningen is Long ook hoogleraar geweest in Durham en Bath. Hij schreef twaalf boeken en meer dan tachtig gerefereerde artikelen, en begeleidde talloze promovendi. Zijn actor-aanpak begon al vroeg. De eerste sporen zijn te zien in zijn dissertatie uit 1972. Daar gebruikte Long voor het eerst een casestudie die het leven van alledag beschrijft van een stadsbewoner die terugkeert naar zijn dorp in Zambia. Dat was ongebruikelijk in die tijd. Het leidde tot een ruzie met zijn promotor, maar later bleek juist dit deel lof te oogsten.

Long zegt dat Wageningen een ideale plek voor hem was, vanwege de aandacht voor rurale ontwikkeling en de aanwezige technische kennis. Daar gaf hij zijn algemene leerstoel antropologie in Durham voor op. Toch is Long bezorgd over de laatste reorganisatie van de universiteit. In de kenniseenheden ziet hij weinig heil, en hij vreest, in de woorden van collega prof. Paul Richards, dat Wageningen UR een centrum voor agri-business wordt.

Van Richards kwam overigens serieuze kritiek tijdens het internationale seminar dat afgelopen vrijdag en zaterdag ter ere van het vertrek van Long gehouden werd. De relevantie van zijn werk voor beleidmakers zou gering zijn. Long verweert zich hiertegen door te wijzen op de invloed van zijn theorie op de ontwikkeling van participatieve benaderingen in de ontwikkelingssamenwerking. Ook recent werk van hem voor de Chinese Agricultural University richt zich op beleid.

"Ik heb geen heilige boodschap geschreven", nuanceert Long de invloed van zijn werk. Maar hij staat wel voor zijn werk. "Als iemand anders een goed alternatief vindt, dan accepteer ik dat. Zo niet, dan wil ik vechten voor actor-oriented." Volgens Long is de actor-oriented school minder homogeen dan men wel denkt en biedt die plaats aan veel verschillende invullingen. Dat liet hijzelf zien in zijn afscheidsrede, waarin hij zijn theorie?n toepast op muziek. De 65-jarige Long geeft aan nog niet op zijn lauweren te gaan rusten. Hij wil gaan schrijven over de macht van muziek.

Joris Tielens

De afscheidsrede van Long verschijnt in januari in de vorm van een boekje. Ook over het seminar Agency, Knowledge and Power, New Directions in the Sociology of Development dat bij het afscheid van Long werd gehouden, zal een boek verschijnen.

Re:ageer