Wetenschap - 7 april 2011

Lente zonder Q

Het is lente, de lammetjes gaan de wei weer in. Een mooi plaatje dat de laatste jaren werd ontsierd door de uitbraak van Q-koorts. Vorig jaar maakte de ziekte nog elf menselijke slachtoffers. Wat staat ons dit jaar te wachten? Vijf vragen over Q-koorts:

15-zwartkoplam.jpg
Vijf vragen over Q-koorts:
1 Hoe zat het ook  alweer met die Q-koorts?
Q-koorts wordt veroorzaakt door de bacterie Coxiella burnetii  die in grote hoeveelheden vrijkomt bij de geboorte van de jonge geitjes en schapen. Ook zorgde de bacterie voor veel abortussen bij geiten en schapen. De ziekte is via de lucht overdraagbaar op mensen. Vorig jaar ontwikkelde de ziekte zich bij 506 mensen, soms met ernstige, chronische gevolgen. Elf mensen overleden eraan.
2 Staat dat ons dit jaar weer te wachten?
Nee, verwacht Hendrik-Jan Roest van het Centraal Veterinair Instituut (CVI) van Wageningen UR. De vaccinatie van schapen en geiten begint zijn vruchten af te werpen. Samen met faculteit Diergeneeskunde uit Utrecht en de Gezondheidsdienst voor Dieren uit Deventer onderzocht Roest gevaccineerde geiten en schapen. Daaruit bleek dat ze gemiddeld tweehonderd keer minder Q-koorts bacteriën bij zich dragen dan de niet-gevaccineerde dieren, zo melden de onderzoekers in het maartnummer van Emerg­ing Infectious Diseases. Dat is goed nieuws, want alle schapen en geiten op boerderijen en kinderboerderijen zijn sinds medio 2010 gevaccineerd. 'De verwachting is dat er nu veel minder bacteriën in de omgeving terechtkomen. Te weinig om grote aantallen mensen ziek te maken zoals in 2008 en 2009', zegt Roest.
3 Is de dreiging van Q-koorts daarmee verdwenen?
Voor die conclusie is het nog te vroeg. Als er een piek komt, wordt die verwacht in de maanden mei tot en met juli. Dit jaar is op drie melkgeitenbedrijven Q-koorts vastgesteld en hebben zich negentien personen met Q-koorts gemeld bij de huisarts, waarvan er acht ziek werden, blijkt uit cijfers van het RIVM. Eén patiënt is dit jaar overleden aan chronische Q-koorts in combinatie met andere medische problemen. Waakzaamheid blijft dus geboden. De geiten- en schapenhouders moeten hun mest opslaan, ze mogen niet fokken met dieren die positief zijn getest en ze mogen niet uitbreiden. Bovendien worden deze bedrijven intensief gescreend op Q-koorts.
4 Is het onderzoek naar de Q-koorts nu 'klaar'?
Allerminst.  Roest is bezig met de reconstructie van de Q-koorts epidemie die zich vanaf 2008 vanuit het Brabantse Herpen verspreidde over oostelijk Brabant, zuidelijk Limburg en Overijssel. Waarbij met name de vraag opkomt hoe de relatief onschuldige Q-koorts bacterie die al decennialang in Europa rondwaarde, zich opeens als agressieve ziekteverwekker manifesteerde in Nederland. De Wageningse onderzoeker bekeek de verschillende Q-koorts bacterietypen en ontdekte dat één ervan bij 90 procent van de melkgeitenbedrijven in Zuid-Nederland werd gevonden, meldt hij deze maand in Emerging Infectious Diseases. 'Dit genotype werd in 2008 ook bij mensen in Nederland gevonden', zegt Roest, 'maar komt niet overeen met bacteriestammen uit andere landen. Het meest in de buurt komt een in Frankrijk geïsoleerde C. burnetii stam van een humane patiënt. Dit zou kunnen wijzen op een Franse oorsprong van de in Nederland gevonden stammen.'
5 Speelt de intensiteit van de geitenhouderij in Nederland een rol?
'Dat is niet dé oorzaak van de epidemie', zegt Roest, 'maar speelt wel een rol bij het verloop van de epidemie. Mensen krijgen pas Q-koorts nadat ze veel bacteriën hebben binnengekregen - dan moet er een substantieel aantal geiten in de omgeving zitten.' Hij verwacht dat de geiten een aandachtspunt worden in de discussie over de intensieve veehouderij in Nederland.

Re:ageer