Organisatie - 17 mei 2010

Leaner and Meaner

DLO-ers gaan als consultant de markt op, de voertaal wordt Engels, de medezeggenschap moet goedkoper en als landgoed Larenstein niet rendeert, wordt het verkocht. Deze week gaat de raad van bestuur de organisatie langs met een powerpoint om haar strategieplannen en prioriteitenlijst voor de komende vier jaar toe te lichten.

strategie-logo_beton_magritte.jpg
Vanaf vandaag mogen personeelsleden hun zegje doen over het Strategisch Plan 2011-2014. 'Niks is in beton gegoten,' vertelt bestuursvoorzitter Aalt Dijkhuizen. Wel bepaalt de raad van bestuur in samenspraak met de concernraad welke suggesties worden meegenomen in de concept-versie van de strategienota, die net voor de zomer verschijnt. Die gaat naar de medezeggenschap, naar de Raad van Toezicht en voor het DLO-deel naar de minister van LNV.
Ook is er een zogeheten extern traject, zodat Wageningen UR aansluit bij de wensen van de politiek en ondernemers. De bezuinigingsplannen in Den Haag worden op de voet gevolgd en in juni zijn er bijeenkomsten met stakeholders, van voedingsindustrie tot natuurorganisaties. Pas eind dit jaar is het hele proces doorlopen en wordt de strategienota definitief vastgesteld.  Resource belicht alvast een aantal opmerkelijke punten.
Voertaal Engels
Wageningen UR wil meer medewerkers aantrekken uit het buitenland.  Die moeten zich hier, net als hun partners en kinderen, beter thuis voelen. De taal is daarbij nog altijd een probleem. Het onderwijs en onderzoek zijn al bijna volledig in het Engels, maar dat geldt niet voor ondersteunende diensten, zoals financiën en personeelszaken. Momenteel is Wageningen UR tweetalig, wat betekent dat vrijwel alle stukken worden vertaald. Dat kost tijd en geld, en het zet internationale medewerkers op achterstand.
Het bestuur wilde een paar jaar geleden al Engels als voertaal invoeren, maar de medezeggenschap hield dat tegen. Het bestuur hoopt nu dat de medezeggenschap zich bedenkt. Dat zou Wageningen nog wat meer internationale allure geven.
Ranglijsten
Al doet iedereen er nu nog lacherig over, de plaats van de universiteit op internationale ranglijsten is een nieuw aandachtspunt. Er wordt voortaan 'op gestuurd' om hoog te eindigen. De universiteit moet tot de top 100 gaan behoren (behoort nu bij de beste 200) en VHL tot de top 10 van Nederland (is nu middenmoot). Het belang van die klasseringen neemt namelijk toe, meent het bestuur,  vooral bij de werving van (internationale) studenten en externe opdrachtgevers. Om onze status nog wat verder op te poetsen, schurken we aan tegen de succesvolle Amerikaanse collega's Cornell en Davis. Dat is goed voor studenten en hoogleraren; bovendien zet het Wageningen beter op de kaart in de VS.  
Niet meer, maar betere studenten
Jarenlang zijn alle kaarten gezet op een toename van het aantal universiteitstudenten. Het bestuur acht de tijd rijp voor een trendbreuk: niet alleen meer, maar ook beter. De excellente scholier moet worden gelokt door hem de beste hoogleraren en extra onderwijs, zoals speciale masterclasses, in het vooruitzicht te stellen. Selectie aan de poort is niet nodig. De meeste studenten bij VHL en universiteit zijn sterk inhoudelijk gemotiveerd, waardoor de uitval relatief laag is.'
Lelystad
Veel medewekers in Lelystad komen waarschijnlijk elders te werken. Het pand aan de Edelhertweg is een molensteen: veel te groot en daardoor veel te duur. Nieuwbouw is een optie, maar het bestuur is huiverig, aan nieuwe stenen zit je tientallen jaren vast. Bovendien is de Edelhertweg nog niet afgeschreven en kopers hebben zich niet gemeld. Een optie is dat een deel van het personeel naar Wageningen verhuist. Sowieso zullen sommige werknemers moeten verkassen: het melkvee-proefbedrijf gaat naar Leeuwarden, waar de Dairy Campus komt. Wellicht is dat de opmaat voor een algeheel vertrek uit de polder.
Van Hall Larenstein
VHL is een zorgenkindje. De hogeschool bungelt ergens onderaan in de Keuzemonitor: studenten geven VHL een onvoldoende. Dat komt onder meer doordat colleges te vaak niet doorgaan en examens te laat worden nagekeken. Ook verdient het onderwijs een opfrisbeurt: minder agro, meer voeding en klimaat.
Bovendien moeten er meer euro's naar het onderwijs. Er blijft te veel hangen bij ondersteunende diensten en inefficiënte processen. Het bestuur gaat er gemakshalve vanuit dat het actieplan 'VHL Vooruit' doorgaat evenals de fusie tussen de drie vestigingen in Leeuwarden, Velp en Wageningen. De medezeggenschapsraad heeft echter nog geen toestemming gegeven; een groot deel van het personeel is ronduit sceptisch. 

Verkoop Larenstein?
'Keuze toekomst landgoed Velp', staat er in het bestuursvoorstel voor het Strategisch Plan. Dat zijn explosieve woorden: Van Hall Larenstein in Velp is erg gehecht aan zijn landgoed. Volgens VHL is het landgoed een onmisbaar onderdeel in het praktijkgerichte hbo-onderwijs. Er liggen demonstratie- en collectietuinen en verschillende vegetatietypen. In een toelichting zegt bestuursvoorzitter Dijkhuizen: 'Het landgoed kan behouden blijven als het bewijsbaar helpt om studenten te trekken of als bedrijven in de groene sector zich er willen vestigen. Dat moet de komende twee jaar blijken. Zo niet dan gaat het in de verkoop. Het beheer van het landgoed mag niet ten koste gaan van middelen voor het onderwijs. Ik ben geen baron, geen landgoedbeheerder.'
Bij verkoop van de Velpse grond komt een verhuizing naar Wageningen om de hoek kijken. In Velp denken ze echter andersom. De Wageningse VHL-vestiging betaalt in Forum 1,2 miljoen euro voor zo'n zeshonderd studenten. In Velp zou dat goedkoper kunnen. Laat Wageningen dus maar naar Velp komen.
DLO
Voor DLO worden het spannende jaren. LNV bouwt de subsidie af, en de vraag is of dit ministerie na de kabinetsformatie nog wel bestaat. DLO moet daarom meer markten aanboren: EU-programma's, bedrijven en buitenlandse overheidsinstellingen. En niet te vergeten, bestaande kennis verkopen in opkomende markten in het voormalige Oostblok en Azië. Makkelijk zal het  niet worden, want buitenlandse zusterorganisaties als het Franse INRA zijn sterker gesubsidieerd: DLO zal zich dan ook moeten onderscheiden in kwaliteit.
Als het aan het bestuur ligt, gaat DLO ook meer doen aan consultancy. Bij DLO noemen ze dat het verlengen  van de kennisketen. Nu leveren onderzoekers aan het eind van een project een rapport af, maar opdrachtgevers zouden ook graag hulp willen bij het toepassen van die nieuwe kennis in hun bedrijf of instelling. De DLO-consultants zullen op de markt tandenknarsend worden begroet. Zo vinden de milieuadviesbureaus al jaren dat Alterra in hun vijver vist.
Straffen en belonen
Leerstoelgroepen zijn net kinderen: wie het aankan, krijgt meer vrijheid. De vijf tot tien beste paarden uit de universiteitsstal met de beste cijfers van de visitatiecommissies krijgen lump sum financiering voor vier jaar. Die hoeven niet meer elk wissewasje te verantwoorden en ze worden minder lastiggevallen door de controllers, wat weer scheelt in de overheadkosten. Maar... dan moeten ze wel  hun huishoudboekje op orde hebben. Dat is jammer voor de groep van ons troetelkind Marten Scheffer, wetenschappelijk top, maar financieel in het rood.
Voor DLO geldt hetzelfde: groepen die hun bedrijfsvoering op orde hebben en structureel opdrachten binnenhalen, krijgen meer vrijheid van de baas.
Debat
Wageningen UR moet zich meer profileren in het maatschappelijk debat. Daarom moet er een 'strategische taskforce' komen van hoogleraren, studenten en alumni. Zij zullen gaan signaleren waar en wanneer behoefte is aan Wageningse bijdragen. Maar dan wel op basis van feiten. 'We zijn geen actiegroep', waarschuwt Aalt Dijkhuizen. Medewerkers moeten het vooral bij de eigen leest houden.
Onernemingsraad
De medezeggenschap kost jaarlijks miljoenen euro's; dat zit hem in het doorbetalen van de salarissen van de werknemers die de belangen van de organisatie en het personeel behartigen. Er zijn tal van medezeggenschapraden: centraal, decentraal, voor studenten, voor medewerkers, voor universiteit, voor hogeschool en voor DLO. Wettelijk heb je er recht op, maar het bestuur denkt dat het simpeler kan. Er komt een onderzoek.

Minder regio's
Wageningen UR is actief in alle twaalf provincies. Het bestuur wil grotere programma's op minder plaatsen
en alleen investeren in regio's waar dat wat oplevert: Friesland krijgt de Dairy Campus; energie en biobased komen samen in het Noorden en Zeeland staat voor Schelpdieren en aquacultuur. De bedrijvigheid in Flevoland (windenergie) en Limburg (gemengd bedrijf) is mager: de inzet daar zal het bestuur vooralsnog niet versterken. De gemeente Rheden wil rondom VHL Velp een Nature Valley creëeren. Wageningen UR zal daar niet in investeren. 
Food Valley daarentegen wordt vier maal lovend genoemd in het Strategisch Plan. De concentratie van voedingsbedrijven en Wageningen UR - liefst op de campus -vergroot de kansen op contractonderzoek. Ook de provincie en EZ zijn voor en die brengen een aardige zak geld mee.
Leerstoelendans
De wetenschap verandert niet veel. De thema's Biobased , Voeding en gezondheid, Klimaat en Water zijn nog niet verlept. Als er geld is, krijgen Systeembiologie, Complex adaptive systems en Information, behaviour & governance een kans.
Het bestuur wil drie nieuwe leerstoelen in het leven roepen: voor Biobased, Stadsomgeving en Ecofysiologie van mariene dieren. De deeltijd-leerstoelgroepen Veterinaire epidemiologie, Sensoriek en eetgedrag, Voeding en farma, en Luchtkwaliteit en atmosferische chemie worden voltijds. Tenminste, als er iemand geld voor over heeft en er ruimte voor is. Volgens het principe 'nieuw voor oud' zullen eerst zwakke groepen moeten verdwijnen of worden samengevoegd. 'Strakker aanpakken en verbeteren', staat er in  de strategienota over zwakke leerstoelgroepen. 'Waar dit niet lukt, sneller afbouwen.'
Welke de zwakke groepen zijn, staat niet in de strategische plannen. In de onderzoeksvisitatie van 2009 kregen de volgende groepen de slechtste rapportcijfers: Fysiologie van mens en dier, Economie van consumenten en huishoudens, Agrarische geschiedenis, Milieueconomie en Biologische landbouwsystemen. Ook het wetenschappelijk gehalte van Landschapsarchitectuur is zorgelijk. Deze groepen doen er goed aan hun financiën op orde te hebben. Wie wetenschappelijk mager is én schulden maakt, is vrijwel zeker het haasje.
Goedkoper, goedkoper, goedkoper
In alles probeert het bestuur de kosten te drukken - om geld vrij te maken voor onderzoek en onderwijs. Bijvoorbeeld door gebouwen beter te benutten met flexibele werkplekken en bundeling van laboratoria, of door het combineren van personeelsadministraties. Dat zou jaarlijks miljoenen kunnen opleveren. Het bestuur zou graag zien dat de zeven onderzoekscholen intensiever gaan samenwerken in ieder geval op administratief gebied. Maar ook fusie wordt niet uitgesloten; een aantal jaren terug is immers ook één onderwijsinstituut gevormd. /Gaby van Caulil en Rik Nijland
Inspraakmomenten:
17 mei, 13.00-15.00 uur, ESG, Wageningen
17 mei, 15.00-17.00 uur, PSG, Wageningen
19 mei, 8.30-10.30 uur, SSG & CDI, Wageningen
20 mei, VHL, Leeuwarden, Velp, Wageningen, tijdstip nog onbekend
21 mei, 11.45-13.45 uur, AFSG & Rikilt, Wageningen
25 mei, 11.30-13.30 uur, ASG, Lelystad
26 mei, 10.00-12.00 uur, FB & Concernstaf, Wageningen
28 mei, 09.00-11.00 uur, Imares, IJmuiden

Re:ageer