Organisatie - 28 juni 2007

Laveren tussen kwak en antikwak

De oorlog tussen alternatieve genezers en antikwakzalvers laait in het voorjaar van 1999 ongekend hoog op. Het epicentrum van het conflict is een boekje van nog geen vijftig pagina’s waaraan Wageningse onderzoekers hebben meegewerkt.

Internist Hans Houtsmuller.
Internist Hans Houtsmuller.

Foto: Nederlands Genootschap Orthomoleculaire Oncologie

Geen vlees, kip, melk, kraanwater en pindaolie, maar juist wel rechtsdraaiende yoghurt, Spa Blauw, zonnebloemolie en supplementen zoals haaienkraakbeen. Het is een greep uit het dieet van de internist Hans Houtsmuller dat onder sommige kankerpatiënten razend populair is.
Het dieet, claimt Houtsmuller, heeft hem van zijn kanker genezen. Duizenden patiënten geloven hem. De hardliners in de wetenschap niet. Het idee dat voeding kanker kan genezen gaat hen te ver. Bovendien vinden ze dat het Houtsmullerdieet patiënten opzadelt met valse hoop en onnodig hoge kosten.
Al jaren gaan de alternatieven en de wetenschappers vechtend over straat. Het boekje ‘Wegen en afwegen’ zal daar een einde aan maken, hoopt KWF–Kankerbestrijding in 1999. In dat jaar viert de vereniging haar vijftigjarig bestaan met het congres Kanker ‘99. Bij die gelegenheid wil de vereniging een boekje presenteren over de rol van voeding bij kanker, waarin zowel de gevestigde als de alternatieve visies zijn opgenomen. Eén van de schrijvers is de Wageningse voedingsonderzoeker Pieter van ’t Veer.
‘Er gingen zoveel verhalen over kanker en voeding’, zegt Van ’t Veer - inmiddels hoogleraar - nu. ‘Ik vond het een goede zaak om eens het kaf van het koren te scheiden.’ In ‘Wegen en afwegen’ staat dan ook niets dat wetenschappelijk niet door de beugel kan. ‘Van voeding kun je je beter gaan voelen, maar je kunt er niet beter van worden’, vat Van ’t Veer in 1999 de strekking samen.
Maar bij de productie van het boekje werken gevestigde wetenschappers als Van ’t Veer samen met alternatieve organisaties als de Moermanvereniging en de door Houtsmuller gedomineerde Artsenvereniging voor Niet-Toxische TumorTherapie (ANTTT). Volgens de directeur van de Kankerbestrijding, Monda Heshusius, is er binnen de organisatie sprake van ‘een doorbraak’. Heshusius ziet de alternatieven vanaf nu als gesprekspartner. ‘Ons gewijzigde standpunt laat zien dat we een open oor hebben voor nieuwe ontwikkelingen’, zegt de directeur enkele weken voor Kanker ‘99 in de landelijke kranten. Het wordt een rel.
De Vereniging Tegen De Kwakzalverij is woedend, zeker als die een anonieme tip krijgt dat Houtsmuller jokt over zijn kanker. Houtsmuller heeft nooit kanker gehad en is dus ook nooit door zijn eigen dieet ‘genezen’.
Klopt, bekent Houtsmuller op 22 maart in het tv-programma B&W. Maar gejokt heeft hij niet. Zijn arts heeft hem destijds per abuis verteld dat hij kanker had, en die fout pas gecorrigeerd toen Houtsmuller tienduizenden exemplaren van zijn boeken had verkocht.
Vier dagen later, op 26 maart, begint Kanker ’99 in de Amsterdamse RAI. Houtsmuller is één van de sprekers. De zaal zit vol met aanhangers, en zij vergasten de internist op een donderend applaus. Na afloop signeert Houtsmuller exemplaren van zijn eigen boeken. Daarin staan hele andere dingen dan in ‘Wegen en afwegen’, dat op hetzelfde congres ten doop wordt gehouden.
‘Kwakzalver doet intrede in medisch poldermodel’, kopt het Algemeen Dagblad een dag later.
Ook columnisten doen een duit in het zakje. In zijn gesproken column voor Buitenhof uit Ronald Plasterk op 18 april zijn afschuw voor de nieuwe partners van de KWF–Kankerbestrijding. Het zijn ‘schimmige figuren die munt slaan uit de angst van ernstig zieken’, aldus Plasterk. Het is niet tegen dovemansoren gezegd.
Op 9 juli meldt KWF-Kankerbestrijding dat het de verspreiding van ‘Wegen en afwegen’ heeft gestaakt. Met de inhoud is niks mis, zegt de vereniging. Maar bij nader inzien kan de vereniging zich niet vinden in de standpunten van de alternatieve organisaties die aan het boekje hebben meegewerkt.

Re:ageer