Wetenschap - 1 januari 1970

Landschapsarchitecten hebben overal verstand van

Landschapsarchitecten hebben overal verstand van


Dirk Sijmons is een toonaangevend en breed ingestoken landschapsarchitect.
Zijn bureau H+N+S ontwerpt naast bossen, parken en tuinen ook
stadsuitbreidingen, bedrijventerrein en natuurontwikkeling. Daarnaast doet
het bureau mee aan regionale planontwikkeling, beleidsontwikkeling en
ruimtelijk onderzoek. Sijmons is even breed. Op de vele symposia,
congressen, debatten en andere openbare bijeenkomsten weet hij overal wel
een mening over te formuleren, en hij is met zijn aansprekende oneliners
vaak een graag geziene spreker.
'Landkaartmos' is het tweede boek waarin hij zijn gedachtegoed aan het
papier toevertrouwd. Eerder verscheen 'H+N+S=landschap'. Net als dit boek
is 'Landkaartmos' een verzameling van eerder geschreven essays en speciaal
voor dit boek geschreven stukken. En ook hier maakt Sijmons dankbaar
gebruik van specialistische auteurs en collega's, zoals Fred Feddes, Rik
Herngreen, Eric Luiten, Lodewijk van Nieuwenhuijze (zijn compagnon N in
H+N+S) en Ivan Nio.
'Landkaartmos' is geen makkelijk boek. De essays zijn goed geschreven,
tonen een grote eruditie en een breed inzicht in zowel landschap als
maatschappij, maar vragen ook veel van het invoelingsvermogen van de lezer,
het literaire kunnen van de lezer. Geen makkelijke oneliners hier. Sijmons
werkt graag met metaforen, speelt met zijlijnen, maar heeft dat vaak ook
nodig omdat zijn onderwerpen niet altijd even simpel zijn. Zo gaat het
artikel over het begrijpen van het landschap 'Op reis door cultuur en
landschap' over 'landschapsontologie' - onder meer over de driedeling die
Alterra-medewerker Maarten Jacobs maakte van het landschap als object, als
organisatie en als verhaal - en over het landschapsarchitectonische
lagenmodel - waarin ruimtelijke opgaven worden geabstraheerd tot
ondergrond, netwerken en occupatiepatronen. Dat het ook voor de leek
aantrekkelijk en leesbaar is, komt door de vele voorbeelden uit de praktijk
waarmee Sijmons de theorie zichtbaar maakt.
De verbeelding en de maakbaarheid zijn bij hem aan de macht. Dat blijkt uit
de vele projecten van H+N+S, maar ook uit zijn schrijfstijl. In veel van
zijn essays loopt hij dan ook te wapen tegen de Nederlandse neiging tot
conservatisme die vanuit allerlei maatschappelijke sectoren naar voren
komt. Zo willen cultuurhistorici oude landschapsrelicten bewaren, de
landbouwsector wil de landbouw bewaren, ecologen willen de natuur bewaren,
enzovoorts. Volgens Sijmons wordt er met dit conservatisme veel te hard
gewerkt aan een musealisering van Nederland, ten onrechte gebaseerd op het
idee van een nationale identiteit. ,,We hoeven niet angstvallig op zoek
naar 'nationale' identiteit, maar we kunnen aan het werk en dan komt het
karakter vanzelf.’’
Misschien is die kritiek op sectoraal conservatisme juist wel eigen aan een
landschapsarchitect. Landschapsarchitectuur is in principe mateloos,
beweert Sijmons in het titelessay. Juist het vermogen van
landschapsarchitecten om het landschap vanuit verschillende schaalgroottes
te kunnen bekijken, maakt dat landschapsarchitecten zich werkelijke overal
mee kunnen bemoeien. Ze hebben overal verstand van, lijkt hij wel te
zeggen. Uit zijn beschrijving van de succesvolle Nederlandse
landschapsarchitectuur en de even geschakeerde internationale collega's
komt in ieder geval een enorm breed spectrum aan expertises naar voren van
tuinarchitecten, stedenbouwkundigen, beleidsmakers, ontwerpers, kunstenaars
en regionaal ontwerpers.
Het is allemaal een kwestie van 'focus', aldus Sijmons. Het korstmosje
Rhizocarpon geograficum, dat in Nederland alleen voorkomt op hunebedden en
oude zeedijken, lijkt als je goed kijkt op de stad-landverhouding in
Nederland of op een landkaart - vandaar de naam landkaartmos. En de
illegale houseparty in het Limburgse natuurgebied Bergerheide kun je zien
als natuurvandalisme, maar ook als een 'natuurwerkweekeinde nieuwe stijl'.
,,De drugs van de houseparty zullen de belangstelling voor korstmossen
zeker hebben gewekt. Take a tip from one who tried.'' Toch nog een
oneliner.

Dirk Sijmons, Landkaartmos en andere beschouwingen over landschap, 010
Uitgevers, ISBN 9064504946, 29,50 euro.

Re:ageer