Wetenschap - 5 juli 2001

LS: Geen eredienst maar wetenschap

LS: Geen eredienst maar wetenschap

Voedselschandalen, dierkwelling, milieubelasting en een sluipend verlies van natuur en landschap. Wantrouwen en ongeduld doet een groeiend aantal consumenten kiezen voor een veilig pakket middelvoorschriften luisterend naar de naam biologische landbouw. De geestelijk leiders hiervan jagen het aangeschoten Wageningen UR verder op. Deemoedig beaamt WUR de sauvages savants in de biologische praktijk te hebben genegeerd en voor de biologische landbouw onbruikbare, want 'niet contextueel verkregen', kennis te hebben geproduceerd. Vervolgens kondigt WUR 'paradigmaverschuivingen' en 'systeeminnovaties' af. Iedere Wageninger kan daar het zijne onder verstaan: profeten blijven vergezichten schetsen van best technical means of 'zelfregulerende systemen', torenbewoners ruilen een citabel congresbezoek in tegen een gesprek aan de keukentafel van een heuse boer, cultuurrelativisten mogen de toereikendheid van het meetbare betwijfelen.

Vertegenwoordigers van het Praktijkonderzoek en DLO, ??k WUR, bezien dit met stijgende verbazing. Velen van hen werken al lang interactief, beseffen dat wat waar is op het niveau van gen en petrischaal waardeloos of onwaar kan zijn op het niveau van bedrijf en regio, en verbijzonderen kennis voor de gemiddelde boer naar degene die ze bezoeken. Ook participatief onderzoek moet zich echter houden aan de wetenschappelijke regels der kunst. Om overdraagbare, reproduceerbare en kosteneffectieve kennis op te leveren, moet je de bijdrage van afzonderlijke maatregelen en hun interacties begrijpen. Het gewraakte reductionistische onderzoek kan daar alleszins aan bijdragen want het is al lang niet meer monofactorieel. Met de landbouw zijn niet ook de regels der kunst failliet, al staat de uitkomst (biologische) boeren en hun pleitbezorgers soms niet aan. Trouwens, als objectieve wetenschap niet heet te bestaan, waarom objectieve boeren dan wel?

Ontegenzeggelijk verkeert de biologische landbouw in een uitgelezen positie om in meerdere maatschappelijke doelen te voorzien. Maar doet ze dat al? Voldoen aan mestwetten, en dat doet de biologische landbouw hoogstens in gemiddelde zin, staat niet gelijk aan het voldoen aan milieunormen. Dat sommige biologische boeren dan ook nu al pleiten voor vrijstellingen in naam van het bodemleven en de daarmee verbonden geachte weerbaarheid, is op zijn minst voorbarig. Mineralenkringlopen worden door veel biologische bedrijven nog allerminst gesloten en de bijbehorende rotaties zijn akelig nauw. Aan landschapsonderhoud komen ook veel biologische bedrijven nog niet toe. Schaarste aan arbeid zal biologische producten duurder maken en de bereikbaarheid bemoeilijken. Zeker, er zijn veel meer criteria om landbouwsystemen te beoordelen dan alleen resource use efficiency, maar aan een discussie daarover ontkomt ook de biologische landbouw niet. Tenslotte zijn ruimte en rust te onzent schaars en niet iedere natuurbeschermer kiest nou eenmaal voor functieverweving. WUR moet die arbitraire keuzes willen helpen expliciteren.

Op aanwijzing van de raad van bestuur is WUR thans twee 'biologische' instellingen rijker: het Innovatiecentrum Biologische Landbouw (IBL) en de studie Bioproductmanagement. Mijn hoop is eerlijk gezegd meer gevestigd op het IBL dan op de aparte studie met een, gelukkig, ongelukkig gekozen naam.

Dit alles maakt recente bezweringen van geleerden om 'de richtingenstrijd geen kans meer te geven' en 'het front nu even gesloten te laten blijven', zo volstrekt onbegrijpelijk. Immers, het debat, hoe stellig dat aanvankelijk ook mag zijn, is de reden van ons bestaan en iedere blinde liefde is het begin van het einde. WUR, ontdoe u daarom van mystici, laat niet meer dan de helft van duizend bloemen bloeien, neem daarbij gerust de gok een Anton Pieck in wording over het hoofd te zien, en keer terug naar de wetenschap. Eerst dan mobiliseer je de door Ria Beckers bepleite nieuwsgierigheid. Daar zijn de doelen achter biologische landbouw meer mee gediend dan met een eredienst.

Jaap Schr?der,

Plant Research International

Re:ageer