Wetenschap - 25 april 2002

LS: De radicale visie van Pieter Vereijken

LS: De radicale visie van Pieter Vereijken

Nuttig dat iemand die zijn leven lang in de productiehoek heeft gewerkt nu oog krijgt voor consument en gebruiker. Te lang heeft Wageningen zich uiterst karig getoond in die visie. Het verdient dus lof dat Pieter Vereijken zijn kompanen wakkerschudt en daarvoor zelfs een positie verkiest achter de boodschappenwagen boven zijn laboratorium.

Nu is Vereijken al jaren iemand van radicale gezichtspunten. Mede door zijn voortdurende inzet moest de hele akkerbouw 'ge?ntegreerd' zijn voor het jaar 2000 en Europa zou daar Nederland in volgen: een kostbare Europese 'Concerted Action' werd daarvoor aangezwengeld. Beide ontwikkelingen hebben zeker bijgedragen aan een meer milieubewuste benadering in de plantaardige productie. Maar die radicale veranderingen zijn slechts gedeeltelijk gerealiseerd. De werkelijkheid is genuanceerder dan visionaire toekomstbeelden. Dat komt omdat die werkelijkheid in hoge mate bepaald wordt door maatschappelijke ontwikkelingen.

Visionaire toekomstbeelden kunnen het zicht op de werkelijkheid ook danig vertroebelen, zoals de gedachtegang dat de landbouw binnenkort voor een groot deel uit Nederland gaat verdwijnen. Telkens steekt die gedachte weer de kop op. En natuurlijk is het mogelijk dat de productie van de Nederlandse landbouw (zeker in volume gemeten) de komende jaren wat gaat teruglopen. Milieurestricties, grondaankopen voor natuurgebieden, wonen, werk, recreatie en infrastructuur zullen zeker een rol spelen. Maar daarmee verdwijnt de agrarische productie nog niet uit Nederland. Juist de door Vereijken genoemde hoge grondprijzen illustreren de relatief hoge netto toegevoegde waarde die men in Nederlandse agrarische sector kan realiseren.

Komt dit dan door de zo vaak genoemde hoge bescherming van de landbouw in Nederland? Naast Vereijken zijn bijvoorbeeld Herfkens en Jacob Kol de exponent van die gedachte. Ook die redenering gaat maar gedeeltelijk op. Het is juist dat momenteel de bescherming van producten als zuivel, suiker nog vrij hoog is, al zijn de producenten hier wel aan productiequota gebonden. Maar verder werkt het gros van de Nederlandse tuin- en landbouw al aardig onder marktcondities, is springlevend en overleeft waarschijnlijk in groten getale een nog wat verdergaande liberalisatie en vermindering van inkomenstoeslagen.

Zijn agrari?rs een 'uitstervend ras' en verdwijnt de voedselproductie uit Nederland? Zelf houd ik niet zo van die terminologie. Sinds 1950 is de terugloop in het aantal agrarische bedrijven in Nederland meestal tussen de 1 en 3 procent per jaar. Hierachter gaan bepaalde wetmatigheden schuil, die deels constant zijn en deels aan veranderingen onderhevig zijn. Het aantal agrari?rs is (in procenten) overigens minder teruggelopen dan het aantal kruideniers / 'retailers'. Maar slechts weinigen komen op het idee om de retailers museumwaardig te verklaren: in ieder geval Vereijken niet. Door de consument centraal te stellen en bijvoorbeeld veel meer aandacht te schenken aan voedselveiligheid en voedselkwaliteit wordt juist de schaalvergroting in zowel de agrarische sector als de toeleverende en verwerkende bedrijfstakken bevorderd. Deze ontwikkelingen zijn bij het landschapsbeheer wat minder sterk dan bij de retailers, maar ook daar zal schaalvergroting zorgen voor een geringer aantal krachtiger spelers. Bij die krachtige spelers in de 'food sector' en ten aanzien van het landschap vinden de meeste activiteiten plaats en worden nieuwe ontwikkelingen uitgedacht en ge?mplementeerd. Het is juist de vrees in ontwikkelingslanden dat zij geen of onvoldoende aansluiting vinden bij nieuwe ontwikkelingen. Dat is een wat ander beeld dan de verplaatsing van de voedselproductie naar de ontwikkelingslanden of B voor de Europese Unie B Zuid-Europa.

Wageningen doet er dus goed aan om zowel de consumenten als de producenten 'in het vizier' te houden. Een visie is mooi, maar enige werkelijkheidszin houd je toch beter bij de les.

Arie Oskam, hoogleraar agrarische economie en plattelandsbeleid

Re:ageer