Wetenschap - 16 mei 2002

LS: Consumentisme WUR is gevaarlijke onzin

LS: Consumentisme WUR is gevaarlijke onzin

De laatste weken stijgt een steeds luider gekakel op uit de kolommen van Wb, voorheen de Belhamel, over de toekomst van Wageningen UR. Het lijkt wel alsof het vier jaar geleden ingezette debat over de strategie nu pas echt op gang komt. Wetenschappers, politici en bureaucraten buitelen over elkaar heen om de veelgeplaagde WUR-gemeenschap de weg naar een zonniger toekomst te wijzen. Als oud-student en betrokken wetenschapsjournalist kan ik het niet laten om daar ook een vingertje aan bij te dragen, vooral omdat er zoveel onzin wordt verkondigd. Gevaarlijke onzin zelfs, want anders kan ik het consumentisme dat in Wageningen sinds enige tijd de kop opsteekt niet noemen.

Pieter Vereijken bijvoorbeeld vreest dat Wageningen ten onder zal gaan als het zich blijft richten op de aan subsidie verslaafde Nederlandse boer (Wb 13, 11 april 2002). Tot op zekere hoogte kan ik met hem meegaan, zij het dat hij al te gemakkelijk alle boeren over een kam scheert. Er is een grote groep (glastuinbouw, bollentelers) die niet aan de overheidsmem ligt en desondanks of misschien juist daarom uitstekend boert. Waar Vereijken de plank misslaat is in zijn pleidooi voor een stevige ori?ntatie op de consument. Dat lijkt me buitengewoon onverstandig. De wispelturige consument is geen baken waar een instelling voor onderwijs en onderzoek op zou moeten koersen. Het ene moment wil hij biologisch, het andere moment moet het toch vooral goedkoop zijn en het volgende moment is scharrel toch eigenlijk het beste. Wie de luimen van de consument als leidraad kiest, veroordeelt zichzelf tot het meewaaien met modieuze winden. In plaats van Aalt Dijkhuizen had WUR dan beter trendwatcher Lidewij Edelkoorn tot bestuursvoorzitter kunnen benoemen.

Het consumentisme van Vereijken staat niet op zichzelf. Het lijkt alsof de WUR zich de laatste jaren in allerlei bochten wringt om ook andere afnemers te behagen. Studenten bijvoorbeeld. De teruglopende aantallen eerstejaars hebben een paniekreactie veroorzaakt in Wageningen. In eerste instantie werd landbouw uit de naam geschrapt omdat dat teveel negatieve connotaties meebracht en Wageningen het imago van een loser gaf. En nu moeten de jongelui verleid worden met studies als communicatie en management. Zo weet ik er nog wel een: Psychologie van huisdieren. Gezien de volksstammen die de studie humane psychologie trekt, zal huisdierpsychologie zeker een klapper worden.

Een andere afnemer die zonodig behaagd moet worden is de overheid, meer in het bijzonder het ministerie van LNV. Daar heeft men bedacht dat de hedendaagse kwalen in de landbouw alleen opgelost kunnen worden door terug te keren naar de negentiende eeuw en in te zetten op biologische landbouw zonder kunstmest of bestrijdingsmiddelen. In plaats van het ministerie erop te wijzen dat er sinds de dagen van Gerrit Jan Mulder en zijn theorie over humus als drager van bodemkracht wel een paar dingen zijn ontdekt over bodemleven en plantenfysiologie, haast Wageningen zich om deze taboelandbouw te omarmen. Met als gevolg dat intussen de pendel zijn intrede heeft gedaan als meetinstrument om de kwaliteit van mest en gewas vast te stellen. Nog een stap verder en Masaru Emoto wordt benoemd tot bijzonder hoogleraar omdat hij met zijn 'bewuste waterkristallen' een uitstekend, niet-reductionistisch alternatief vormt voor zulke kortzichtige disciplines als natuur- en scheikunde en biologie.

Alle gekheid op een stokje: door de oren te laten hangen naar afnemers en allerlei modieuze onderzoeksprogramma's en studierichtingen op touw te zetten, dreigt Wageningen zijn belangrijkste kwaliteit te verliezen, namelijk zijn naam en faam als centrum van onderzoek en onderwijs voor de productie en verwerking van voedsel. Op dat vlak is nog een hoop te doen. Niet alleen voor die 800 miljoen mensen die nu nog honger hebben, maar ook voor die 4,5 miljard anderen die wel eens iets meer willen een dan het absolute minimum. Een paar keer per week een eitje bijvoorbeeld, of een stukje kip en een biertje. En de vele miljoenen boeren, die misschien ook wat geld zouden willen hebben om hun kinderen naar school te sturen. Plus die twee tot vier miljard mensen die er tussen nu en 2050 bijkomen en ook wat meer willen eten dan een handje rijst of een schep ma?spap. Dat het wereldvoedselvraagstuk vooral een verdelingsvraagstuk is, is de gotspe van de eeuw. De komende jaren zullen alle zeilen moeten worden bijgezet om de voedselproductie te verhogen. Het integreren van wetenschappelijke kennis tot voor boeren bruikbare en sociaal en ecologisch verantwoorde technieken en methoden, dat lijkt me de voornaamste taak voor Wageningen.

Om die taak te vervullen moet de WUR zien te ontsnappen aan de geborneerdheid en het provincialisme van de Nederlandse consument, potenti?le student en overheid en zich verder internationaliseren. Via de MSc-opleidingen natuurlijk en via deelname aan internationale onderzoeksprogramma's. Maar ook door zich op te werpen als Europese Landbouwuniversiteit, die voor zijn financiering niet alleen naar Den Haag kijkt, maar ook naar Brussel en andere hoofdsteden. In het buitenland zijn er bovendien meer dan genoeg potenti?le studenten te vinden die in Wageningen willen studeren. Je zou het bijna vergeten in alle stormen van binnenlandse kritiek, maar in het buitenland heeft Wageningen een goede naam als onderwijs- en onderzoekcentrum voor de landbouw. Nog wel, tenminste.

Joost van Kasteren, wetenschapsjournalist Voorburg

Re:ageer