Wetenschap - 20 juni 2002

Kyoto-klimaatverdrag zit vol ontsnappingsclausules

Kyoto-klimaatverdrag zit vol ontsnappingsclausules

Klimaatonderzoeker Gert-Jan Nabuurs vindt Nederlandse overheid laks

Veel landen staan op het punt om het Kyoto-protocol te ratificeren, maar het is de vraag of er nu ook echt schot komt in de strijd tegen het broeikaseffect. In het verdrag zitten namelijk nog diverse ontsnappingsclausules, waarschuwt klimaatonderzoeker ir Gert-Jan Nabuurs van Alterra.

"Het vervelende is dat het Kyoto-protocol, zoals dat in november is uitgewerkt op de klimaatconferentie in Marrakech, op verschillende manieren uitgelegd kan worden", zegt Nabuurs. Volgens hem kunnen de deelnemers door een vrije interpretatie van de juridische tekst van Marrakech onder al te veel reductie van broeikasgassen uitkomen.

Nabuurs is via het Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) betrokken bij de daadwerkelijke invoering van het bekende klimaatverdrag. Hij helpt mee met het opstellen van adviezen over de praktische invulling van het Kyoto-protocol.

Bossen

Een punt waarop het volgens Nabuurs mis kan gaan, is het meetellen van de opslag van CO2 door bossen. Deze opslag mag een land in mindering brengen op zijn CO2-uitstoot. Oorspronkelijk was het idee om alleen nieuw aangelegd bos mee te tellen, maar het kan anders uit gaan pakken, zegt Nabuurs.

"Veel landen rapporteren buiten Kyoto om de staat van hun bos aan internationale organisaties zoals de Verenigde Naties. Bij die rapportages zit een categorie 'managed forest', wat in Europa een zeer groot deel van het bos is en bijvoorbeeld voor Rusland 525 miljoen hectare. Nu staat in de Marrakech-teksten dat een van de activiteiten die meetellen voor vermindering van CO2-uitstoot 'forest management' is. Als nu deze laatste term gezien wordt als 'managed forest', dan betekent dit dat er toch ineens weer heel veel bos meegeteld mag worden. In principe wordt dan de deur opengezet naar het toch opnemen van het totale bestaande bos, terwijl Kyoto juist eerst bedoeld was om alleen die stukjes bos op te nemen die echt door de mens zijn beheerd en aangelegd ten behoeve van Kyoto." Het betekent dat op het noordelijk halfrond misschien wel een miljard hectare bos onder het Kyoto-protocol gaat vallen.

Aangaande bossen hebben de Kyoto-partners sowieso al wat steken laten vallen. Een aantal landen heeft ervoor gezorgd dat ze veel meer bestaand bos kunnen meetellen voor koolstofopslag. Hierdoor hoeven ze minder te doen aan de uitstoot van broeikasgassen. Nabuurs: "Deze situatie is ontstaan doordat de Verenigde Staten er op het laatste moment is uitgestapt. Daardoor kregen onder andere de Russen ineens een veel sterkere onderhandelingspositie en die wisten hun bijdrage uit hun bos te verdubbelen."

Ook frappant is dat volgens de Marrakech-tekst nu kaalkapvlakten kunnen gaan meetellen bij de berekening van koolstofopslag, zegt Nabuurs. "Zoals dat nu in Marrakech is opgenomen, lijkt het erop dat het opnemen van hergroei van bos op 'gewone' kaalkapvlakten die een land had op 31 december 1989, meegenomen mag worden. Op je boekhouding hoef je straks misschien alleen de hergroei van bos op te voeren, en niet de verliezen van koolstof als gevolg van de boskap. Dit is niet terecht, want als je bos kapt en dan weer laat hergroeien, sla je netto geen of heel weinig koolstof op."

Trucs

Door dit soort trucs kunnen de deelnemers aan Kyoto hun verantwoordelijkheid dus uit de weg gaan en besparen op bosaanleg en andere maatregelen, vertelt Nabuurs. Als de landen gebruik gaan maken van de ontsnappingsclausules in het klimaatverdrag, raken de doelstellingen van Kyoto nog verder uit zicht dan ze al zijn. In Japan hadden de deelnemers afgesproken dat de Westerse industrielanden en de voormalige communistische landen hun totale uitstoot van broeikasgassen rond 2010 zouden hebben gereduceerd met ruim vijf procent ten opzichte van 1990. Maar de uitstoot is in de meeste landen tot nu toe alleen maar toegenomen. Nederland is daarop geen uitzondering. Nabuurs: "Ik verwacht niet dat Nederland zijn emissiereductiedoelstelling gaat halen, tenzij er een sterke intensivering komt van het klimaatbeleid en de uitvoering daarvan."

Volgens de klimaatonderzoeker is de Nederlandse overheid te traag met de uitvoering van haar klimaatbeleid. "Het ministerie van LNV stelt dat ze Kyoto heel belangrijk vindt, maar is toch behoorlijk laks. Ze moet bijvoorbeeld de ontwikkeling van een monitoringsysteem trekken, maar heeft daarvoor nog weinig gedaan. Het gaat hierbij onder andere om het meten van koolstofopslag in bossen en landbouwgebieden. Hierbij zijn bijvoorbeeld satellietbeelden nodig en een uitgebreid netwerk van meetstations in het land."

Nederland kan wat dat betreft een voorbeeld nemen aan Australi? en verrassend genoeg de Verenigde Staten, zegt Nabuurs. "Zij hebben een erg goed monitoringsysteem dat het hele land beslaat. Ze kunnen bijvoorbeeld precies zien hoeveel hectare bos erbij is gekomen in een bepaalde periode."

De westerse landen moeten dus nog heel wat inspanningen doen om Kyoto tot een succes te maken. Een heel ander verhaal zijn de ontwikkelingslanden. Die doen op vrijwillige basis mee en hebben niet eens de doelstelling om een goede rapportage van de vorderingen te maken, zegt Nabuurs.

Nabuurs ziet echter ook nog wel de positieve kanten van het Kyoto-protocol: "Ik denk dat het heel belangrijk is dat het verdrag er is. Het is een wettelijk bindend verdrag. De meeste internationale verdragen zoals voor de rechten van de mens zijn alleen maar mooie woorden en niet wettelijk bindend. Het Kyoto-protocol heeft inderdaad ontsnappingsclausules, maar zonder die was het verdrag er nooit gekomen. En nu die er is, komt er na verloop van tijd vanzelf een strengere overeenkomst."

Hugo Bouter, foto Guy Ackermans

Re:ageer