Wetenschap - 17 januari 2002

Kwelders: van nieuw boerenland tot natuurontwikkeling

Kwelders: van nieuw boerenland tot natuurontwikkeling

De dagen dat kwelders dienden om land te winnen op de zee zijn voorbij, maar de technieken die werden gebruikt, worden nu ingezet voor natuurbeheer en -ontwikkeling. Die omslag in beheer is het onderwerp van het boek Van landaanwinning naar kwelderwerken, dat medewerkers van Alterra en Rijkswaterstaat schreven.

"Rauw onlaand, vol zolt woater van de zee, doar niks op wassen wil en niks op voaren", dicht Jan Boer over de kwelders. Het is een mooie regel, maar de werkelijkheid is inmiddels anders. De kwelders zijn nu een van de belangrijkste natuurgebieden van Europa. Dankzij zoutwaterplanten als zeekraal, Engels slijkgras en kweldergras leven er ganzen, tureluurs en kluten, maar ook legio insecten vinden hier hun plaats.

Vastelandkwelders in de Noord-Nederlandse klei werden en worden gemaakt door het oprichten van dammen van hout en het aanleggen van met greppels ontwaterde bezinkvelden. Achter de rijshoutdammen slaat het slib neer, terwijl het water via de greppel weer de zee in stroomt. Sinds vijfhonderd jaar was dit de methode om land te winnen in beschut gelegen gebieden. Nu is het de methode om de erosie door zeespiegelstijging tegen te gaan, maar ook om dit typische zoute ecosysteem actief te ontwikkelen.

Volgens kwelderonderzoeker drs Kees Dijkema van Alterra Texel is voor zowel landaanwinning als natuurbeheer in kwelders onderzoek noodzaak. Sinds 1937 doet Rijkswaterstaat metingen op kwelders. De langdurige monitoring van de kwelders leert dat meerjarige kweldervegetatie de meest blijvende opslibbing veroorzaakt. Een combinatie met praktijkexperimenten leidde onder andere tot een effectievere opzet van dammen, het gebruik van minder snel wegrottend naaldhout en het vrijwel stoppen van graafwerk. Met als gevolg minder en goedkoper onderhoud van de kwelders en tweehonderd hectare minder ruimtebeslag op het wad.

Voortzetting van de monitoring blijft nodig, vindt Dijkema, want het werk aan de kwelder is nog lang niet af. De Friese natuurorganisatie It Fryske Gea ontwikkelt tegenover Ameland door ontpoldering zo'n 2.500 hectare nieuwe kwelders buitendijks. En de bestaande kwelders zullen toch moeten worden onderhouden, want hoe graag mensen het ook willen, vastelandkwelders zijn geen pure en ongerepte natuur, aldus Dijkema.

Na de verzelfstandiging van Alterra en het meer op afstand komen te staan van de rijksoverheid is het volgens Dijkema echter minder vanzelfsprekend om financiering te krijgen voor 'dit unieke langetermijnonderzoek'. "De monitoring is de basis voor al het onderzoek", stelt Dijkema. Voor 2002 is een oplossing voor de financiering door het ministerie van LNV in zicht, meldt Dijkema.

Het boek komt voort uit het vertrek van mensen met een hoop kwelderervaring. Die ervaring wilden Dijkema en zijn mede-auteurs vastleggen, maar ook wil hij wijzen op het blijvende belang van begeleidend onderzoek bij de kwelderwerken in de Waddenzee. | M.W.

Kees Dijkema e.a., Van landaanwinning naar kwelderwerken, 16 euro, te bestellen bij Rijkswaterstaat directie Noord-Nederland, telefoon 058-2344344.

Re:ageer