Wetenschap - 2 februari 1995

Kroonenberg wil geologie als basisdiscipline behouden

Kroonenberg wil geologie als basisdiscipline behouden

Hij zit tot over zijn oren in het onderwijs en begeleidt momenteel acht afstudeervakken en tien promovendi. De geologie interfereert voortdurend met landbouw en milieu, maar toch is het geen core business volgens het college van bestuur. Wat nu? Wachten, en rondkijken hoe de wereld er buiten Wageningen uitziet."


Als prof. dr S.B. (Salle) Kroonenberg, voordat het interview begint, even koffie haalt, dwaalt mijn blik over de wanden met boekenkasten, de kleurrijke geologische kaarten van Frankrijk en Colombia en de gesteenten op de archiefkast. Vanuit zijn venster bij Bodemkunde en geologie kijkt hij zo de kamer van rector Karssen binnen op de derde verdieping van het bestuurscentrum. In het buroquarium" hoorde Kroonenberg van de rector dat het college zijn leerstoel wil opheffen.

De reden? Geologie was geen core business. De cluster Landgebruik heeft voorgesteld om boven de toegestane capaciteit van 10,5 formatieplaats uit te gaan, namelijk 11,4, maar het college heeft geologie en grondbewerking als boventallig bestempeld. De leerstoelen zijn volgens Karssen al van de begroting afgevoerd", schetst Kroonenberg.

De hoogleraar is het er niet mee eens. Wie de aarde bewerkt, wil toch ook weten hoe de aarde werkt. Geologie is een noodzakelijk basisvak voor het landgebruik. Die vakken zullen gegeven moeten worden, ook als er geen hoogleraar Geologie meer is. Ik geef het propaedeuse-vak, een verplicht kandidaatsvak en een aantal keuzevakken. Felix geeft de andere vakken. Omdat hij van de SOP-regeling gebruik maakt, zitten we nu met 1,6 persoon. Als we onze onderwijsbelasting volgens het model van het college uitrekenen, hebben we recht op 1,6 formatieplaats. Als ik dan lees dat de onderwijsvraag de basis is van het leerstoelenplan, dan ben ik verbaasd."

Kroonenberg begeleidt gemiddeld acht afstudeervakken per jaar; dit jaar zijn het er toevallig iets meer. We krijgen nogal wat bodemkundigen die geinteresseerd zijn in landschappelijke processen. Neem de landinrichting in Costa Rica; daar doen we veel aan interactie met andere disciplines. Je ziet dat de geologie voortdurend interfereert met de landbouw; vulkaanuitbarstingen en overstromingen hebben gevolgen voor de landbouw."

Variatie

Een andere lijn in het geologie-onderzoek is meer chemisch van aard. Afhankelijk van de geologische gesteldheid komen bepaalde stoffen in meer of mindere mate van nature in de bodem voor. Soms bevinden de natuurlijke concentraties zich boven de grenswaarden voor vervuiling die in een land worden gehanteerd. Geen milieubeleid zonder aardwetenschappen", stelt Kroonenberg. Je moet de natuurlijke variatie weten."

In zijn vrije tijd heeft hij ook nog tijd voor onderzoek. Kroonenberg is betrokken bij de onderzoekschool Wimek, heeft twee aio's van NWO (Nederlandse organisatie voor wetenschappelijk onderzoek) rondlopen, begeleidt daarnaast twee meer toegepaste promovendi in samenwerking met het RIVM, de Rijksgeologische Dienst en Rijkswaterstaat, en twee Russische sandwich promovendi, welke voortkomen uit het onderzoeksprogramma bij de Kaspische Zee. Tot slot begeleidt hij nog vier promovendi van het ITC in Enschede.

Een imposante lijst met activiteiten, waaruit moet blijken dat Kroonenberg niet weg kan? Niemand is onmisbaar, niemand heeft ook gezegd dat ik slecht functioneer. Het gaat meer in de trant van: het spijt me, het ligt niet aan jou."

Redden

Wat nu? Wachten en rondkijken hoe de wereld er buiten Wageningen uitziet. Bij mijn oratie heb ik gezegd: ik wil niet dertig jaar op de LUW rondlopen. Dat vind ik nog steeds, ik had alleen een iets ander afscheid voor ogen. Wat me vooral steekt is dat men het vakgebied niet belangrijk vindt; dat raakt me meer dan mijn persoonlijke situatie. Ik ben er altijd vanuit gegaan dat dit mijn laatste job niet zal zijn."

Maar inmiddels ligt het niet meer in mijn lijn om de geologie te redden. Ik ben niet meer onbevooroordeeld; men kan zo'n pleidooi niet meer los zien van mijn persoonlijke positie. Ik heb het afgelopen half jaar voor de geologie gevochten, tijdens de besprekingen in het cluster. Nu is het aan anderen."

De geoloog wacht dus af. Hij weet dat een aantal van zijn studenten een brief aan het college heeft gestuurd met het pleidooi hem voor de universiteit te behouden, maar of er iets voor hem geregeld wordt....het wachten is op de universiteitsraad.

Als ik zijn collega, bodemkundige prof. dr ir J. Bouma, vraag naar de positie van Kroonenberg, houdt deze een omzichtig verhaal. Laten ze hem gaan? Nee", antwoordt Bouma kortaf, waarbij zijn ogen plotseling boosheid prijsgeven.

Zijn collega's in den lande kunnen weinig doen, valt op te maken uit het betoog van D. van der Kroef, plaatsvervangend directeur van de NWO-stichting van aardwetenschappen, GOA. We zijn er niet gelukkig mee, omdat de geologie juist aan belang wint als basis van milieu-ontwikkelingen. De afgelopen vijftien jaar zijn de geologie-groepen in Leiden en Groningen al opgeheven en die van Amsterdam gefuseerd; het lijkt nooit op te houden. Alleen Utrecht en Amsterdam zijn nog over. Het aardige van Wageningen was dat het nog wat spreiding, concurrentie en objectiviteit gaf. Kroonenberg heeft acht jaar in het bestuur voor de aardwetenschappen gezeten. Dat was heel verfrissend, omdat je bij weinig locaties het probleem van belangenverstrengeling krijgt. Het wordt steeds lastiger om goede beoordelaars te vinden."

Van der Kroef hoort met verbazing de onderbouwing van het college. Geologie lijkt me een essentieel onderdeel van de landbouwwetenschappen. Je moet niet alleen kijken naar het dunste buitenste schilletje, je moet naar een systeembenadering in de aardwetenschappen toe. Zo'n totale aanpak geeft mooie nieuwe resultaten. Core business, zei u? Gooien ze wiskunde en natuurkunde er dan ook uit?"

Actief

Prof. dr J.E. van Hinte, hoogleraar paleontologie bij de Vrije universiteit en voorzitter van de Academieraad voor de aardwetenschappen, betreurt het collegeplan ook. Ik ben voor diversiteit. Wageningen is een kleine groep, maar erg actief en welbespraakt in de persoon van Kroonenberg. Dat is goed voor de geologie. Ik kan geen formele reactie namens de KNAW geven, omdat we niet om advies zijn gevraagd. We moeten eens kijken of we een ongevraagd advies gaan geven."

Kroonenberg heeft geen moeite met een halve leerstoel Geologie, als het vakgebied maar wordt erkend". Het feit dat drie hoogleraren expliciet de wacht wordt aangezegd, steekt hem zeer. Dan denkt de buitenwereld al gauw: er is iets mis met die lui. Dat had ons bespaard kunnen worden. Post en Perdok hebben niet eens de kans gekregen iets te laten zien. Ik mis de zorgvuldigheid die zo gebruikelijk is bij de procedure tot de benoeming van hoogleraren. Daarbij worden tenminste buitenstaanders betrokken, zodat van een zekere afstand geoordeeld kan worden."

Die afstand is volgens hem ook nodig om het leerstoelenplan op instellingsniveau te kunnen beoordelen. Het probleem met het plan nu is dat het sterk clustergericht is gedaan, er is niet tussen de clusters gekeken. In een andere cluster zit de vakgroep Bodemkunde en plantenvoeding. Daar had je drie bodemkundige leerstoelen, waarvan er nu twee overblijven. Verder is er nog een leerstoel bodembiologie en een leerstoel bodemvruchtbaarheid. Bij elkaar heb je zeven bodemkundige leerstoelen."

Totaliteit

Het moet niet zo moeilijk zijn daar overlap in de vinden. Dit was ook het advies van ons cluster, maar het college heeft dat niet opgevolgd. Men zou eens naar de totaliteit kunnen kijken en ontdekken dat de stap tussen bodemkunde en geologie veel groter is dan tussen de bodemkundigen onderling. We willen toch breed zijn als Landbouwuniversiteit?"

Daar komt bij dat zijn ontslagaanzegging in strijd is met een ander plan dat het college vorige maand heeft aanvaard: het reorganisatieplan van Bodemkunde en geologie. Als vakgroepsvoorzitter is Kroonenberg nauw betrokken bij de opstelling van het plan, dat is goedgekeurd door het personeel en de ambtenarenbonden. Het plan gaat uit van drie hoogleraren. Volgens het ene plan ga ik weg, volgens het andere blijf ik. Het schept veel onrust op de vakgroep: wat is nog de waarde van het reorganisatieplan?"

We zuchten eens. Soms ontbreekt de logica eenvoudig. Drie jaar geleden vroeg het college aan Kroonenberg om het academisch jaar te openen met een toespraak over onderwijskwaliteit. Dat vond het college heel belangrijk en Kroonenberg staat bekend als een der beste LUW-docenten. Hij associeert: Ik zit in de Taakgroep studenteninstroom. Goede docenten op straat gooien is slecht voor je imago; daar kan geen taakgroep tegenop."

Kroonenberg vindt dat de universiteit op dit moment te strak vasthoudt aan cijfertjes en dat de inhoudelijke argumentatie van veel beleid zwak is. Hij liet ons de afgelopen jaren delen in dat gevoel via zijn ingezonden brieven in het WUB. Met zijn gevleugelde uitdrukking De kip en kalkoen bepalen samen wie van hen het Kerstmaal wordt wees hij op het gevaar van een universiteit waarbij iedereen alleen nog met zijn eigen positie bezig is. Die van die kip en kalkoen komt van Toine Jongmans, die het overigens had over de kip en de poelier. Het was wel een uiting van spanning. Ik hoop dat andere mensen het herkennen; ik krijg er veel reacties op."

Lezen

Wat me opvalt is dat ik zelden meer mensen zie lezen. Als ik een vakboek lees, denk ik: moet ik niet iets doen? Het lijkt vrije tijd, terwijl lezen heel essentieel is voor het uitoefenen van het vakgebied. Er wordt steeds meer geschreven en steeds minder gelezen. Nu is concurrentie bij publikaties niet verkeerd, maar als de bureaucratie je uit de concentratie haalt is dat erg. Een gepensioneerde hoogleraar zei een paar jaar geleden: ik ben blij dat ik daar vanaf ben, ik kan weer rustig werken."

Het is een uitvloeisel van de kantoorpolitieke uitputtingsslagen en de sovjetisering van het Nederlands onderwijs, zoals Marc Chavannes het noemt in zijn boek De stroperige staat. Voor een deel is het onze eigen schuld. Veel van de studenten die we hebben opgeleid, zitten ons nu als beleidsmaker het leven zuur te maken. De opleidingsgraad op het bureau is veranderd; daar werken nu veel academici."

Topmensen moet je de vrijheid geven - dat is het essentiele onderscheid van een universiteit met het hbo. Er komen hier briljante mensen binnen. Die hebben honger en die moet je te eten geven."

Re:ageer