Wetenschap - 1 januari 1970

Koraal op kweek

1

Wetenschappers zoeken naar nieuwe manieren om koraalriffen en de grote biodiversiteit in en rond deze riffen in stand te houden. Een veelbelovende methode is het kweken van koraal. En ook bescherming van de nabijgelegen mangroven lijkt te helpen. Het ecosysteem houdt niet op bij de grens van het rif.

Stylophora pistallata, een vertakt groeiend koraal uit de Rode Zee, is een van de soorten die onderzoekster Miriam Schutter probeert te kweken in aquaria. / foto Miriam Schutter

'Men dacht eerst dat koraal vooral licht nodig heeft om te groeien. Daar komen we van terug. Koraal heeft voedsel nodig, en eet bijvoorbeeld bacteriën en zoöplankton', zegt ir. Miriam Schutter. Zij is promovendus bij de leerstoelgroep Aquacultuur en visserij en experimenteert met het kweken van koraal. Zij probeert na te gaan onder welke omstandigheden dit bijzondere organisme goed groeit.
'Sommige mensen weten het misschien niet, maar koraal is een dier. Het vangt namelijk voedseldeeltjes uit het water op.' Koralen zijn holtedieren, net als kwallen en anemonen die in hun lichaamsweefsel algen herbergen die de fotosynthese verzorgen. Het zijn de belangrijkste bouwstenen van koraalriffen, die ook tal van andere levensvormen aantrekken zoals sponzen en vis.

Blauwachtig licht
Schutter verricht haar experimenten in het aquarium van de dierentuin Burgers Zoo in Arnhem, en op Zodiac in Wageningen. Het onderzoek valt binnen het Europese onderzoeksproject Coralzoo, waarvan dr. Ronald Osinga projectleider is.
In het aquarium van Burgers Zoo groeien de koralen goed. 'Na een week of vier groeit er een poliepje van twee bij twee millimeter.' Dit lijkt niet veel, maar naarmate het koraal groter wordt, neemt de groei in absolute zin toe; elke centimeter van het koraal groeit namelijk zo hard en er komt dus steeds meer bij.
In het laboratorium houdt Schutter de temperatuur van het water op zesentwintig graden en beschijnt het aquarium met blauwachtig licht. Daarnaast voert ze het koraal met pekelkreeftjes. 'Het is moeilijk om de natuur na te bootsen. Het water moet zeer zuiver zijn. De stroming is ook erg belangrijk. Daardoor kan het koraal meer voedingsstoffen opnemen. Niet in elk aquarium heeft men voldoende mogelijkheden om de juiste condities te creëren.'
Door koraal te kweken zal het op den duur niet meer nodig zijn om koraal voor in aquaria uit de natuur te halen, zegt Schutter. En dat is een hele verbetering. Hoewel het ‘oogsten’ van koraal niet de enige bedreiging vormt. Schutter bezocht bijvoorbeeld Curaçao, waar de koraalriffen bedreigd worden door vissers en toeristen. 'Het koraal wordt beschadigd door het uitgooien van ankers bijvoorbeeld. Ook het duiktoerisme is een probleem. En het afvalwater dat in zee wordt geloosd is schadelijk voor de koraalriffen en de visrijkdom.'
Schutter vindt het dan ook belangrijk om mensen voor te lichten over koraalriffen. 'Daar heb ik in Curaçao ervaring mee op gedaan. Mensen leren wat er in hun zee leeft en hoe waardevol dit is. Op Curaçao is jammer genoeg ongeveer de helft van het koraal verdwenen.'

Zeegrasvelden
Afgezien van directe beschadigingen van koraal, blijken ook meer indirecte effecten een rol te spelen: ecologische veranderingen die over een afstand van tientallen kilometers een impact hebben op het functioneren van koraalriffen. Ecologen van de Wageningse Resource Ecology Group zien dit onder andere in hun onderzoeksgebied in Indonesië. In het Beraugebied langs de kust van Oost-Kalimantan ligt een ring van koraaleilanden en riffen rond een estuarium, waar de kustlijn oorspronkelijk dicht begroeid was met mangrovebos.
Dr. Fred de Boer: 'Het wordt steeds duidelijker dat mangroven, maar ook zeegrasvelden, een belangrijke broedkamerrol vervullen voor nabijgelegen koraalriffen. Het blijkt dat in gebieden waar mangroven of zeegrasvelden zijn verdwenen, sommige vissoorten op koraal sterk afnemen of zelfs verdwijnen.'
De rol die mangroven of zeegrasvelden spelen heeft enerzijds te maken met de bescherming tegen predatie, anderzijds met het aanbod van voedsel voor opgroeiende vissen. Die vissen migreren tijdens hun verschillende levensstadia van bijvoorbeeld mangroven naar zeegrasvelden en naar koraalgebieden. 'Deze link tussen koralen en mangroven speelt soms over enkele tientallen kilometers en zelfs in bijzondere gevallen nog verder', zegt De Boer, die samenwerkt met onder andere ir. Paul van Zwieten van de leerstoelgroep Aquacultuur en Visserij, binnen het Rescopar-project. Dat richt zich onder meer op de interacties tussen mangroven, vispopulaties en koraalriffen in Indonesië en Vietnam.
Niet alleen is de instandhouding van mangroven en zeegrasvelden belangrijk voor de natuurlijke rijkdom van nabijgelegen ecosystemen, het is ook economisch van belang, omdat ook sommige commercieel interessante vissen een negatieve trend laten zien als het mangrove-areaal vermindert.
Een ander belangrijk punt is dat mangroven als een soort filter functioneren tussen rivieren en kustzones. De Boer: 'Eutrofiëring, dat desastreus kan zijn voor koralen, is beduidend minder in gebieden met een goed ontwikkeld mangrovebos.'
Daarnaast zijn vissen die in mangroven of zeegrasvelden kunnen opgroeien, belangrijk voor de 'gezondheid' van koraal. Miriam Schutter vult aan: 'Dit heeft te maken met niet-symbiotische algen die het koraal kunnen overwoekeren. Er zijn diverse vissoorten die algen opeten en zo voor dit evenwicht zorgen.'

Marien reservaat
De afname van het areaal mangrove is een wereldwijd probleem. In Zuidoost Azië is dat vooral te wijten aan de enorme toename van vijvers voor de kweek van vis of garnalen, een lucratieve handel, waar het mangrovebos soms voor moet wijken. Ook speelt houtkap een rol, evenals grote ontwikkelingsprojecten voor uitbreiding van de landbouw of stedelijk gebied.
Zonder aanvullende maatregelen zal over veertig jaar de helft van alle koraalriffen zijn verdwenen, waarschuwde de internationale natuurbeschermingsorganisatie IUCN eind vorig jaar. Momenteel is naar schatting al twintig procent van de koraalriffen vernietigd.
In het uiterste geval zou men in aquaria gekweekt koraal over kunnen plaatsen naar zee. Schutter acht het goed mogelijk. Maar zij en haar collega-onderzoekers hopen dat het niet zo ver zal komen. Schutter: 'De functie van koraal in dierentuinen is vooral om mensen ervan bewust te maken hoe belangrijk bescherming in de natuur is.' Verder zal het uitbreiden van beschermde zeegebieden essentieel zijn om koraalriffen en andere daarmee in verband staande ecosystemen intact te houden.
In Indonesië zetten het Wereld Natuur Fonds en The Nature Conservancy zich al in om een marien reservaat op te richten langs de oostkust van Kalimantan en zo tegelijkertijd koraalriffen en mangroven te beschermen. Maar zulke initiatieven zijn vooralsnog betrekkelijk zeldzaam.

Hugo Bouter

Re:acties 1

  • Henk Goede

    Kun je ook iets schrijven over waarom we koraal kweken

    Reageer

Re:ageer