Organisatie - 1 januari 1970

Koolwitje geeft kindermoordenaar een lift

Sluipwespen blijken een anti-seksgeur te benutten om bevruchte vrouwtjes van het koolwitje te vinden, zo blijkt uit een Nature-publicatie van Wageningse en Berlijnse entomologen. De sluipwespen liften zelfs stiekem mee met de vlinder naar de spruitkoolplanten om versgelegde vlindereitjes te parasiteren.

Een piepkleine sluipwesp die ongemerkt meelift met een vlinder, vervolgens de vers gelegde vlindereieren parasiteert en zo het nageslacht van de vlinder vermoordt. Het klinkt als het scenario van een thriller, maar toch zijn dat de bevindingen van een gezamenlijk onderzoeksproject van entomologen van Wageningen Universiteit en de Vrije Universiteit Berlijn. Het onderzoek is op 17 februari gepubliceerd in Nature.
‘Parasitaire sluipwespen liften wel vaker mee met vlinders, maar in dit geval hebben we ook ontdekt dat de sluipwespen hiervoor een anti-seksgeur van de vlinder benutten. Het is een ingenieuze vorm van geurspionage die de wespen in staat stelt sexy vlindervrouwtjes, die nog maagd zijn en dus geen eieren zullen leggen, te negeren’, zegt Nina Fatouros van de Vrije Universiteit Berlijn. Zij heeft samen met haar collega’s in Wageningen een serie van geurexperimenten met het grote koolwitje en de sluipwesp Trichogramma uitgevoerd om deze bijzondere vorm van geurspionage te ontrafelen.
Mannetjes van het koolwitje dragen tijdens de paring een speciale geurstof, benzyl cyanide, over op hun partners. Deze geur stoot mannelijke concurrenten af en fungeert dus als een anti-seksstof , het tegenovergestelde van een sekslokstof. De minuscule sluipwesp Trichogramma, een natuurlijke vijand van het koolwitje, benut deze geur om vlindervrouwtjes te herkennen die gepaard hebben en dus eieren zullen leggen. ‘Als we maagdelijke vlindervrouwtjes met de geurstof behandelen, worden ze plotseling ook aantrekkelijk voor de sluipwespen’, zegt Fatouros.
Dankzij de geurspionage kunnen de parasitaire wespen bevruchte vrouwtjes opsporen als zij hun eitjes afzetten op spruitkoolplanten. Fatouros en haar collega’s ontdekten dat de sluipwespen in bijna de helft van de gevallen meeliften met de vlinder. Aangekomen bij een koolplant klimmen de wespen van de vlinders af en leggen hun eigen eieren in de eitjes die de vlinder afzet. ‘Een slimme strategie, want Trichogramma’s staan bekend als slechte vliegers’, aldus Fatouros.
De entomologen verwachten dat de kennis over de wijze waarop sluipwespen eitjes van het koolwitje kunnen opsporen, kan helpen om de biologische bestrijding van rupsen efficiënter te maken. / GvM

Re:ageer