Wetenschap - 1 januari 1970

Koolmees loopt rups mis door klimaat

Er zijn nog mensen die menen van niet, maar over het algemeen wordt het toch gezien als een waarheid als een koe dat het klimaat verandert. Het wordt warmer, natter en extremer. Maar wat doet dat met Nederland? Dat staat opgetekend in het boek 'Opgewarmd Nederland'.

Opvallend veel bijdragen van wetenschappers van Wageningen UR verrijken het boek. Natuurlijk mag ir Arnold van Vliet van de leerstoelgroep Milieusysteemanalyse met zijn Natuurkalender, waarop hij dankzij vrijwilligers de veranderingen bij planten, vogels en bomen noteert, niet ontbreken. Verder roert prof. Paul Opdam van Alterra de trom van de Ecologische Hoofdstructuur, die volgens hem een oplossing kan vormen voor dieren en planten die het te koud of te warm krijgen. Leen Moraal van Alterra schrijft over het verschijnen van nieuwe lieveheersbeestjes, dr Han Lindeboom van Alterra Texel over de Noordzee, prof. Frits Mohren van de leerstoelgroep Bosecologie en bosbeheer schrijft samen met dr Gert-Jan Nabuurs van Alterra over het verdwijnen van de fijnspar en douglasspar. En dan zijn ze nog niet allemaal genoemd. Je zou je bijna afvragen waarom Wageningen UR dit boek niet heeft geproduceerd.
Want het is een leuk boek, zowel voor de meer ingevoerde lezer als voor de complete leek. De teksten zijn toegankelijk maar diepgaand en het boek is mooi geïllustreerd met foto's, tabellen, kaarten en grafieken. Interessant is ook de beschrijving van hoe de voedselketen van zomereik, wintervlinder en koolmees spaak loopt. 'De wintervlinderrupsen komen tegenwoordig eerder uit het ei dan de eikenbladeren uit hun knop. ... Wat zien we bij de koolmees? De eieren komen uit op het moment dat de rupsenpiek alweer op zijn retour is.' Zo lopen twee diersoorten dankzij de klimaatverandering in het begin van hun leven hun belangrijkste voedselbron mis.
'Opgewarmd Nederland' is echter geen doemboek, zoals bovenstaand voorbeeld mag doen voorkomen. Er komen bijvoorbeeld in de Nederlandse delta dankzij de klimaatverandering 46 nieuwe soorten naaktslakken voor. En de fijnspar en de douglasspar mogen verdwijnen, de beuk en de esdoorn zullen meer kans krijgen. Bovendien is de bosgroei dankzij de hogere temperaturen en de hogere CO2-uitstoot met zo'n vijf à tien procent gegroeid.
De boodschap van het boek is dat de natuurbescherming in de toekomst voor belangrijke keuzes komt te staan. 'De natuurbescherming zal duidelijke prioriteiten moeten stellen. Welke soorten willen we behouden, welke levensgemeenschappen in de huidige soortensamenstelling? Wat betekent dat voor de eventuele bestrijding van 'binnendringers'?' Onvermijdelijk is een meer op soorten gerichte bescherming, schrijven de auteurs. En dat staat in contrast met de Nederlandse traditie van ecologen om meer in ecosystemen te denken. Er is werk aan de winkel. / MW

Rolf Roos en Saskia Woudenberg (red.), Opgewarmd Nederland, Jan van Arkel, ISBN 9080815829, 34,95 euro.

Re:ageer