Wetenschap - 14 september 1995

Koeman twist met Natuur en milieu over bestrijdingsmiddelen

Koeman twist met Natuur en milieu over bestrijdingsmiddelen

Het College toelating bestrijdingsmiddelen (CTB) laat nog steeds teveel middelen toe, vindt de stichting Natuur en milieu. Ze voeren het saneringsbeleid van de overheid niet uit en verschuilen zich achter de complexiteit van wet- en regelgeving." Prof. dr ir J. Koeman, voorzitter van het CTB, reageert: Die mensen zien ons als een stelletje debiele bejaarden, die steekpenningen uit het bedrijfsleven accepteren. Maar dat is een aperte leugen. Ook ik kom, waar dat kan, op voor de belangen van het milieu."


Natuur en milieu, de Zuidhollandse milieufederatie en de stichting Reinwater hebben sinds november 1993 zestien keer geprocedeerd tegen de toelating van de meest schadelijke bestrijdingsmiddelen, zoals ze dat zelf noemen. Door een wijziging in de Bestrijdingsmiddelenwet kunnen natuur- en milieuorganisaties, waterschappen, waterleidingbedrijven en andere belanghebbenden momenteel bezwaarschriften indienen tegen besluiten van het CTB. Voorheen hadden alleen de aanvragers en toelatinghouders van middelen die mogelijkheid. Door die zestien bezwaarschriften kennen we de toelatingsprocedure en die hebben we als zeer schokkend ervaren", vertelt mr drs J. Rutteman van Natuur en milieu.

Tijdens de maandelijkse persbijeenkomst van de stichting presenteert Rutteman het Zwartboek toelating bestrijdingsmiddelen. Een aanklacht tegen het Nederlandse bestrijdingsmiddelenbeleid. Rutteman noemt de bestrijdingsmiddelenwet en de daarop gebaseerde regelingen complex, maar desondanks kan volgens hem een acceptabel toelatingsbeleid worden gevoerd.

Onze kritiek gaat vooral uit naar de uitvoering van het beleid. Het CTB trekt zich niets aan van bestaande criteria. Ze laten ontzettend veel middelen passeren. Toelatingen die volgens het Meerjarenplan gewasbescherming voor 1 januari 1995 gesaneerd hadden moeten worden, worden alle voor vijf jaar verlengd. Daar komt bij dat veel toelatingsbesluiten zijn gebaseerd op onvoldoende gegevens."

Prof. dr ir J.H. Koeman, voorzitter van het CTB en tevens hoogleraar Toxicologie aan de Landbouwuniversiteit, is onrustig als we hem bezoeken. Tijdens het interview beent hij meerdere malen door de kamer op zoek naar nieuwe bewijsstukken die moeten aantonen dat het CTB zijn werk wel goed uitvoert. Het zwartboek is rommelig en onvolledig. Sinds de aantreding van het College hebben we de toelating van ongelooflijk veel middelen beeindigd en tevens een groot aantal beperkingen opgelegd aan middelen. Maar dat wil de milieubeweging niet zien, omdat dat niet in haar straatje past. In plaats daarvan hanteert ze te veel leugens en onwaarheden."

Convenant

Onzin", reageert Rutteman. Ze doen wel wat, maar als je maar tien procent krijgt van wat je eigenlijk wilt hebben, dan sta je natuurlijk niet te juichen. Er is totaal geen sprake van een actief milieubeleid. Eigenlijk zou het CTB veel meer geld moeten hebben voor het uitvoeren van goed onderzoek en het goed onderbouwen van besluiten. De praktijk is nu dat een gebrek aan kennis een reden is om een middel toe te laten. Zo is de DDT-affaire natuurlijk ook begonnen."

Koeman verwerpt de kritiek aan zijn adres. Natuur en milieu verwijst in het zwartboek meerdere malen naar het Meerjarenplan gewasbescherming (MJPG), maar op basis van een convenant kunnen wij niets. Als puntje bij paaltje komt, geldt de wet. Een toelatinghouder die zijn middel laat beoordelen, kent die wet en dient op grond daarvan verzoeken tot toelating in met een dossier dat volgens hem volledig is. Na veertien dagen geeft de CTB een volledigheidsbeoordeling, waarin besloten wordt of alle vereiste gegevens zijn aangeleverd."

Volgens de drie milieuorganisaties schort er echter nogal wat aan de werkwijze. Veel toelatingsbesluiten zijn gebaseerd op onvoldoende gegevens. Het betreft vooral de gebieden milieu en gezondheidsaspecten." Het zwartboek geeft voorbeelden van middelen waarbij gegevens over persistentie en uitspoeling van middelen niet zijn meegenomen. Koeman: Sinds kort passen we ook de milieucriteria voor persistentie en uitspoeling toe, omdat vanaf 1 januari de nieuwe wet van kracht is. Maar aanvragen van voor die datum moeten volgens de oude procedure worden behandeld. Doen we dat niet, dan hebben we snel een beroep van het bedrijfsleven aan de broek."

Zwak

Jurist Rutteman meent dat Koeman zich wel erg gemakkelijk van de toetsingscriteria persistentie en uitspoeling afmaakt. Hij baseert zich op rechtszaken uit het verleden, die door het ministerie van LNV zijn gevoerd. Het ministerie had de zaak zo zwak gemotiveerd dat de rechter niet anders kon dan besluiten dat de twee criteria niet konden worden aangemerkt als schadelijk neveneffect. Die zaken moesten ze wel verliezen. Je kunt opzet natuurlijk nooit bewijzen, maar het ministerie is vervolgens wel erg hard gaan roepen dat die twee criteria niet konden worden meegenomen. De eerste zaak waarin wij het gaan uitvechten is nog niet geweest, maar een goede onderbouwing is natuurlijk van wezenlijk belang."

In het zwartboek wordt melding gemaakt van besluiten van het CTB, ondanks het ontbreken van gegevens over gezondheidseffecten. Een risico-evaluatie voor werknemers in land- en tuinbouw ontbreekt zelfs in alle gevallen. Wanneer wel schadelijke gezondheidseffecten bekend zijn, is dit overigens voor het CTB zelden reden om in te grijpen. Met name lange-termijneffecten zoals mutageniteit (invloed op de DNA-structuur, red.) en carcinogeniteit (kankerverwekkendheid, red.) worden door het college gemakkelijk weggeredeneerd", stellen Rutteman en collegae in het zwartboek.

Natuur en milieu schrijft over het schimmelbestrijdingsmiddel chloorthalonil dat het aanzienlijke slachtingen onder het waterleven aanricht", lacht Koeman cynisch. Aanzienlijke slachtingen, ha ha. Dat middel komt niet meer in het water terecht. Wij hebben alle toepassingen in de vollegrondsteelten waarbij sprake is van emissie naar het waterleven, allang verboden. Maar met die informatie doen ze niets."

Kanker

Ook noemen ze dichloorvos, dat in het milieu al bijna niet meer voorkomt", vervolgt Koeman. Oke, Natuur en milieu voert aan dat het kankerverwekkend is. Als je een muis volpropt met dat spul, dan zal die wel eens kanker krijgen, ja. Wij gaan uit van een rapportage over dichloorvos van de Joint meeting on pesticides residues (JMPR), die werkt in opdracht van de FAO (wereldvoedselorganisatie) en de WHO (wereldgezondheidsorganisatie). Het JMPR geeft aan dat er een grenswaarde voor dichloorvos kan worden gehanteerd."

Ook iprodion voeren ze op in het zwartboek als stof waarbij door ons geen rekening is gehouden met de carcinogene effecten. Het geval wil echter dat ze een bezwaarschrift tegen de toelating van die stof hadden ingediend, dat ze vervolgens op basis van onze informatie hebben ingetrokken. Als ze het dan nu weer opvoeren, maken ze zichzelf toch echt belachelijk."

De drie milieuorganisaties hebben ook veel kritiek op het hanteren van criteria door de CTB. De criteria in het Meerjarenplan geven aan dat de concentratie van een stof in het grondwater niet hoger mag zijn dan eentiende van de dosis die dodelijk is voor de helft van de proefdieren. Het CTB verbiedt echter pas stoffen als de berekende concentraties groter zijn dan tien keer de dodelijke dosis. Dat terwijl de Europese richtlijn vanaf september 1995 criteria aanhoudt die weer een factor tien strenger zijn.

Koeman reageert dat het CTB de criteria inderdaad ruim hanteert. Het college meent dat de voorspellingen op grond van het gebruikte berekeningsmodel een overschatting geven van de werkelijke concentratie in het milieu (Natuur en milieu beweert overigens het tegenovergestelde). Omdat de emissiecijfers en percentages aannames zijn, keurt het CTB overschrijding van de norm goed. Pas als de berekende emissie meer dan honderd keer de norm overschrijdt, gaan wij over tot een verbod. Zo toetsen wij en daar zijn we zeer open over. We hebben daarvoor de goedkeuring van de minister."

Idioot

Ondanks die ruime overschrijding van de norm komt volgens de toxicoloog het milieubelang niet in gevaar. Rutteman ziet de zaak toch anders: De waarheid zal wel achterhaald worden, als meer metingen laten zien wat er werkelijk aan de hand is. Alles is gebaseerd op waterkwaliteit, vervuiling van de lucht wordt niet meegenomen, terwijl ook daar de situatie zeer ernstig is."

Dr L. Reijnders, hoogleraar in de milieukunde en medewerker van de stichting Natuur en milieu: Met de verzelfstandiging van het CTB is het er voor het milieu eerder slechter dan beter op geworden. Het saneringsbeleid van de overheid is uitgesteld tot het jaar 2000. De procedure voor het toelaten van nieuwe middelen is weliswaar ongelooflijk versneld, maar nu kun je dan ook alles op de markt krijgen, hoe schadelijk het ook is."

Koeman: Het is werkelijk idioot wat die man beweert. Hij moet oppassen, wil hij nog langer serieus genomen worden. In de toenmalige commissie zaten ambtenaren van vier departementen. Uiteindelijk konden die mensen het nergens meer over eens worden. Wij hebben daarentegen in korte tijd veel beperkingen opgelegd, maar daar praat Natuur en milieu niet over."

Over opgelegde beperkingen wordt op de persconferentie inderdaad niet gesproken. Men spreekt eerder over een gebrek aan goede wil van het CTB om voor de belangen van het milieu op te komen. Rutteman: Het CTB heeft jarenlang alleen te maken gehad met beroepsprocedures vanuit het bedrijfsleven. Daarom is het altijd aan de veilige kant gaan zitten om niet teveel bezwaarschriften te krijgen. De cultuuromslag waarbij het CTB ook rekening gaat houden met het milieu, moet het nog maken."

Koeman: Ze hanteren te veel onwaarheden en onnauwkeurigheden en daarmee verliezen ze hun geloofwaardigheid. Sinds de instelling van het CTB in januari 1993 zijn er 53 bezwaarschriften ingediend: 27 door derden, 26 door aanvragers en toelatinghouders. Juist die gelijke verdeling logenstraft hun bewering dat we op de hand zouden zijn van het bedrijfsleven. Het is allemaal een grote leugen."

De milieuorganisaties willen het bestrijdingsmiddelenprobleem weer op de politieke agenda krijgen, en dat is legitiem als de zaken echt niet goed gaan", meent Koeman. Maar wij zullen de Tweede Kamer en de minister ook informeren en kunnen al hun punten weerleggen. Ik verwacht dan ook dat de zaak in de doofpot wordt gestopt. Het rapport is niet veel meer dan een storm in een glas water, die onze werkwijze niet noemenswaardig zal veranderen", zegt Koeman. Rutteman: De indruk dat Koeman niet wil veranderen, bestond bij ons al langer."

Re:ageer