Wetenschap - 11 januari 2016

Klimaatverandering vergroot klimrisico’s in Alpen

tekst:
Rob Ramaker

Op veel klimroutes in de Alpen lopen klimmers tegenwoordig meer risico op steenslag. Een trend die illustreert hoe het gebergte verandert nu de permafrost zich door klimaatverandering terugtrekt.

De noordwand van de Eiger in Zwitserland Beeld: Kosala Bandera

Dit ontdekte geomorfoloog Arnaud Temme door beschrijvingen uit bergklimmersgidsen van de afgelopen 150 jaar te vergelijken. Hij schrijft erover in het wetenschappelijk tijdschrift Geografiska Annaler: Series A, Physical Geography

Het idee voor de studie ontstond toen amateur-alpinist Temme tijdens een klim op zijn schouders werd geraakt door vallend rotsmateriaal. ‘Ik heb zelf best vaak gevaarlijke situaties meegemaakt’, zegt hij, ‘en klimmen werd voor mijn gevoel steeds gevaarlijker.’ Dit gevaar ontstaat vooral in gebieden die voorheen continu met sneeuw overdekt en bevroren waren maar nu regelmatig ontdooien en weer bevriezen. Breuken lopen vol water die bij het bevriezen de rotsen doen barsten. Pas wanneer een gebied definitief ontdooit, stabiliseert de situatie.

Al eerder vonden wetenschappers aanwijzingen voor toegenomen steenslag. Onderzoekers bekeken hiervoor schade aan bomen, vergeleken het aantal schademeldingen en legden historische foto’s van rotswanden naast het huidige uiterlijk. Nadeel van deze meetmethodes is echter dat ze zo lokaal zijn, zegt Temme. ‘Het is heel lastig om over grotere gebieden iets te zeggen over steenslag.’ Zijn methode moet die bredere blik geven.

Ik heb zelf best vaak gevaarlijke situaties meegemaakt en klimmen werd voor mijn gevoel steeds gevaarlijker
Arnaud Temme, geomorfoloog aan Wageningen UR

Een week lang spitte Temme in Zürich door zo’n zeventien berggidsen die tussen 1864 en 2010 verschenen. ‘Heel anders dan mijn normale onderzoek’. Voor 63 routes in de regio Grindelwald, bekend van pieken als de Jungfrau en Eiger, bekeek hij wat de auteurs schreven over de frequentie van steenslag, de kwaliteit van de rots en welk algemeen advies ze gaven. Verder bekeek Temme of het algemene oordeel over een route veranderde ten opzichte van vorige gidsen; werd een ‘gevaarlijke’ route opeens ‘zeer gevaarlijk’ of ging een ‘ontraden’ pad opeens naar ‘sterk ontraden’.

Temme vond over de hele linie een tendens naar meer steenslag en meer risico’s. Zo bleken 7 van de 63 routes inmiddels geschrapt omdat ze te gevaarlijk waren geworden. Bovendien waren alle 27 adviesveranderingen in de richting van méér gevaar. Ook wanneer de inschatting van het risico op steenslag of de rotskwaliteit veranderde, werd het oordeel in vrijwel alle gevallen negatiever. En de frequentie van veranderingen nam in recente gidsen toe.

Heel anders dan mijn normale onderzoek
Arnaud Temme, geomorfoloog aan Wageningen UR

Bij de resultaten tekent de geomorfoloog aan dat inschattingen van de klimgidsen subjectief zijn. ‘Zo schrijven Britten met understatement over gevaar, met een stiff upper lip terwijl Zwitserse gidsen veel feitelijker zijn.’ Ook kan Temme niet bepalen of de werkelijke risico’s zijn veranderd of dat klimmers minder risico tolereren dan vroeger. Toch vindt hij dat de resultaten een duidelijk beeld schetsen, zegt Temme: ‘Het is echt flink gevaarlijker op veel plekken.'


Re:ageer