Wetenschap - 1 januari 1970

Kat-en-muisspel tussen RIKILT-onderzoekers en overtreders

Kat-en-muisspel tussen RIKILT-onderzoekers en overtreders

Kat-en-muisspel tussen RIKILT-onderzoekers en overtreders

In 1998 hebben controleurs bij veehouders nauwelijks nog de verboden groeibevorderaar clenbuterol aangetroffen. Maar dat wil niet zeggen dat het gebruik van groeibevorderaars is afgenomen. Controleurs treffen nu cocktails aan met tien tot twaalf verschillende groeibevorderaars. Betere onderzoeksmethodes moeten de pakkans voor overtreders vergroten


Soms heeft het Rijks-Kwaliteitsinstituut voor Land- en Tuinbouwprodukten (RIKILT-DLO) geluk. De Algemene Inspectiedienst (AID) heeft een handelaar gepakt en het instituut krijgt de nog niet verkochte ampullen met groeibevorderaars. Voor de onderzoekers is dat de gelegenheid om achter de laatste slimmigheden van de overtreders te komen. Met de ampullen kunnen ze immers vrij direct analyseren welke nieuwe groeibevorderaars onder veehouders circuleren. Zodra ze dat weten, zijn de monsters met mest, urine, oogbollen, weefsel en haren - afkomstig van vee van verdachte rundveehouders - gerichter te controleren

De handelaren hebben een voorsprong op ons, vertellen onderzoeksmanagers dr ir Mirjam Leloux en drs Rob Schilt op het RIKILT-DLO. Maar we proberen de voorsprong wel kleiner te maken.

Uit de cijfers over 1998, die binnenkort worden gepubliceerd, blijkt dat het verboden hormoon clenbuterol in 1998 nauwelijks meer werd gevonden. Dit terwijl in bijvoorbeeld 1993 nog vier procent van de gecontroleerde monsters clenbuterol bevatte. Het is echter lang niet zeker dat in Nederland nu ook minder groeibevorderaars worden gebruikt. Rundveehouders die kiezen voor groeibevorderaars lopen met clenbuterol eenvoudigweg te veel risico. Voor clenbuterol heeft het RIKILT-DLO inmiddels een snelle immunologische test ontwikkeld waarmee de AID al op de boerderij of in het politie-busje kan constateren of een urinemonster verdacht is. Handelaren kiezen dan liever voor groeibevorderaars die de onderzoekers minder makkelijk ontdekken

Steeds vaker vinden controleurs cocktails van soms wel tien tot twaalf groeibevorderaars, waaronder natuurlijke groeibevorderaars zoals testosteron en progesteron. Doordat sommige groeibevorderaars elkaars werking versterken, is met een cocktail al een groei-effect te bereiken bij uiterst lage concentraties. De onderzoekers vinden via chemische analysemethoden zoals massaspectrometrie in urine concentraties van minder dan een duizendste nanogram per milliliter. Zo weinig groeibevorderaar is niet altijd terug te vinden, waardoor overtredingen over het hoofd kunnen worden gezien

Pigment

Vorig jaar heeft het RIKILT-DLO een methode ontwikkeld om de haren van runderen te analyseren. De groeibevorderaars komen via de haarwortels in het haar terecht, waar ze binden aan het pigment. Haaranalyse is een goede aanvulling op urine-, mest- en weefselanalyse, omdat de groeibevorderaars in haren worden opgeslagen. De concentratie kan daarmee hoger zijn dan in urine, en de haren geven bovendien een indicatie van het gebruik van groeibevorderaars over een lange periode

Om toediening van natuurlijke hormonen te ontdekken werkt het RIKILT-DLO met TNO-voeding en het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) aan een methode om exogene en endogene groeibevorderaars te onderscheiden. Gemeten wordt de verhouding tussen twee typen koolstof: koolstof 12 en koolstof 13. In natuurlijke hormonen zitten koolstof 13 en 12 in een andere verhouding dan in synthetisch gemaakte hormonen

Niet alleen nieuwe methodes moeten het de overtreders moeilijker maken, vertellen Leloux en Schilt. Het ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij probeert ook de wet aan te scherpen en de straffen strenger te maken. Dat is echter niet makkelijk, aangezien het gebruik van verboden groeibevorderaars nu nog een economisch delict, is waarop een maximale straf staat van 25 duizend gulden. De overtreding laten vallen onder het strafrecht heeft nogal wat voeten in aarde

De onderzoekers opereren in een politiek gevoelig veld. In Amerika mogen veehouders wel bepaalde groeibevorderaars toedienen aan runderen, waaronder testosteron en progesteron; in de EU zijn groeibevorderaars geheel verboden. Begin juni moet de World Trade Organisation (WTO) beslissen of de EU voldoende argumenten heeft om het moratorium op Amerikaans hormoonvlees in de EU te handhaven. De beslissing zal mede zijn gebaseerd op onderzoek van het RIKILT-DLO. Wanneer het moratorium onverhoopt wordt opgeheven, wordt het moeilijker om de veehouders te verbieden natuurlijke groeibevorderaars te gebruiken. M.H., foto G.A

:De Enzypharm-affaire met de Wageningse biochemicus Cees Veeger scoort hoog in de landelijke publiciteit rond het boek De onwelkome boodschap van Andro Köbben en Henk Tromp. Veeger uit zich namelijk, in tegenstelling tot veel van zijn Nederlandse collega's. Uit angst voor repercussies wilden velen van wie we wisten wat ze meegemaakt hadden, niet met ons praten. En als ze het wel wilden, dan vaak anoniem, aldus de auteurs. Zo weet Tromp van een casus waarbij onderzoekers ernstige verspilling van overheidsgeld hadden ontdekt. Als de onderzoekers hadden gepubliceerd - dat mocht volgens het contract - had dat grote gevolgen gehad voor een semi-publieke organisatie die vele miljoenen aan subsidie ontving. Die zei echter: Dit mag niet gepubliceerd worden. En alle onderzoekers zwegen. Mare

:Minister Gerrit Zalm van Financiën joeg de boeren tegen zich in het harnas

Met de opmerking: Je kunt niet een hele sector permanent in de bijstand houden. Daar neemt ie niets van terug. De agrarische sector moet zich altijd afvragen: waarom zouden wij bepaalde ondersteuning mogen claimen? Het argument die hebben we altijd gehad is niet zo sterk. Over de onderhandelingen in Brussel: Het werd tijd dat de ministers van Landbouw financieel bewustzijn kregen. Jarenlang kreeg, als er een probleem was, iedereen er wat bij. Nu moet alles binnen het budget van negentig miljard gulden blijven. De meest normale zaak van de wereld, maar in die kringen is dat nieuw. Oogst

:De Universiteit Utrecht past de financiering van het onderwijs aan. Kregen de faculteiten tot nu toe tachtig procent van hun onderwijsbudget op basis van het aantal studenten, in het nieuwe model verdeelt het bestuur het geld op basis van het aantal diploma's (75 procent) en het aantal eerstejaars (25 procent). Deze prestatiebekostiging moet niet te veel ten koste gaan van studentrijke faculteiten met een slecht rendement, heeft het bestuur bedacht. Daarom worden de inkomsten uit collegegelden voortaan direct aan de faculteiten gegeven, in plaats van toegevoegd aan het centrale universitaire budget. U-blad

De Harvard Medical School sleutelt aan een kip met vier poten. In het wetenschappelijke tijdschrift Science melden onderzoekers dat het via genetische manipulatie is gelukt een vleugel in een poot te veranderen. Door het inbouwen van een gen ontstonden klauwtjes aan de vleugel. Om een echte poot te krijgen, moeten eerst de genen worden verwijderd die tot vleugelvorming aanzetten. Dat wil Harvard niet; de universiteit is geïnteresseerd in de processen in het ei. Agrarisch Dagblad

Middelbare scholieren vinden wiskunde saai. Daarom organiseerde de Eindhovense wiskundige Jan Karel Lenstra twee weken geleden een masterclass Combinatorische Optimalisering voor leerlingen van de bovenbouw van het vwo. Er hadden zich in maart nog maar twintig mensen aangemeld voor de studie, maar toch kwamen 75 scholieren af op de masterclass van een hele dag. Die viel tegen. Ik wilde eigenlijk wiskunde gaan studeren, maar na deze masterclass twijfel ik, stelt een scholier. Het was saai; 's middags zaten veel scholieren te surfen op Internet. Aardig idee, mindere uitvoering. Cursor

In december publiceerde de Nijmeegse microbioloog Johannes Hackstein in Nature de missing link in de evolutie van micro-organismen. Zijn vakgenoten waren flink opgewonden, maar bij onderzoeksfinancier NWO krijgt Hackstein geen poot aan de grond. Onlangs werd zijn derde voorstel daar afgewezen: onvoldoende wetenschappelijke kwaliteit. Wat moet ik nog moor doen dan in Nature publiceren, verzucht hij. Hij dient geen officieel protest in tegen de beoordeling van zijn onderzoeksvoorstel, want dan kun je het de rest van je leven bij NWO vergeten. Decaan Wendelaar Bonga heeft wel een verklaring voor de afwijzing. Bij NWO scoort vooral de mainstream hoog. Een solist als Hackstein heeft het erg moeilijk; die valt buiten de gebaande paden. KU Nieuws

Luie fauteuils, een leestafel, kunst aan de muur en gelegenheid om te lunchen en te dineren. De noodlijdende economiefaculteit in Rotterdam heeft een faculty club geopend. Kosten: een miljoen gulden. De faculteit wil hiermee een brug slaan naar het bedrijfsleven. Maar is het niet wat wrang voor de economen die ontslagen worden? De faculteitsdirecteur: Na jaren van krimp gaan we nu in de aanval en bouwen we aan een nieuw elan. De Rotterdamse columnist: Ik hoor het volk al morren: Toon toch eens wat meer respect! Erasmus Magazine

Re:ageer