Wetenschap - 25 april 2002

Kas Floriade demonstreert de toekomst

Kas Floriade demonstreert de toekomst

Plukkende robots en rollende rozenstruiken

Rozenstruiken komen automatisch naar de bloemenplukkers toerollen, robots plukken tomaten en zomerse warmte wordt opgeslagen voor de winter: de kas van de toekomst bestaat al. Hij staat op de Floriade. De demonstratiekas geeft een voorproefje van hoe de tuinbouw er over tien jaar uit kan zien. Sommige technieken zijn echt te zien, op grotere of kleine schaal, sommige zijn gesimuleerd. Want het blijft toekomstmuziek.

De Kas van de Toekomst bestaat eigenlijk uit drie kassen naast elkaar. De eerste is een moderne standaardkas met een traditionele teelt. De tweede is de superglaskas, ontworpen door TNO Bouw. Het dak hiervan bestaat uit enorme platen gehard glas dat veel licht doorlaat. In deze kas groeien tomaten, paprika's en komkommers. De sierteelt tenslotte is ondergebracht in de kas met 'het zigzagdak van het IMAG': een dubbele laag kunststof werkt hier goed isolerend, en dankzij de zigzagstructuur laat het dak toch veel licht door.

Rollende rozen

Containers met gerbera's en rozen rouleren volledig automatisch door de kas. De roltafels waarop de planten staan, komen stuk voor stuk langzaam naar voren schuiven en vervolgen hun weg naar de werkruimte, waar mensen klaarstaan om de bloemen te oogsten. Een futuristisch beeld. Naast de Kas van de Toekomst heeft ??n Nederlands tuinbouwbedrijf het systeem van de bewegende bloemen al in gebruik. De gebroeders Lansbergen in Pijnacker gebruiken het voor zeven hectare gerbera's.

De bloemenplukkers hoeven niet meer de kas in; de planten komen naar de plukkers toe. Dat werkt prettiger en geeft een arbeidsbesparing van zo'n veertig procent. Op de vaste werkplek kunnen ook makkelijk 's avonds mensen werken, bijvoorbeeld studenten die na de colleges wat willen bijverdienen. Bovendien bespaart het systeem ruimte, want er zijn bijna geen looppaden nodig. Bijkomend voordeel is dat de teler de planten eenvoudig apart kan zetten om te bespuiten.

De kosten voor de rolcontainers komen op zo'n vijftig euro per vierkante meter. Deze investering is alleen rendabel bij grote oppervlakten en bij gewassen die dagelijks moeten worden geoogst.

De automatisering gaat nog verder. Zelfs het oogsten kan met robots gebeuren, zo wordt duidelijk bij het spelen van een 'tomatenplukspel' van het IMAG. Bezoekers van de Kas van de Toekomst besturen vanachter een knoppenpaneel met een trackball een virtuele plukrobot op een groot scherm. Ze proberen zo veel mogelijk rijpe tomaten te oogsten. De robot stuurt hulpjes, klimmers genoemd, langs de stengels van de tomatenplanten omhoog om bladeren en vruchten te plukken. Helaas werkt de trackball niet altijd goed, zodat liefhebbers het spel dan snel staken.

Bezoekers reageren verschillend op de geautomatiseerde en gerobotiseerde tuinbouw. Bij sommigen komt het erg kunstmatig over. Het ambachtelijke imago van de tuinder gaat zo verloren. Anderen hebben bewondering voor de techniek.

De meer traditionele teelt, waarbij de planten in de grond of in bakken met grond worden geteeld, is ook te zien in de kas. Daarnaast zijn er de modernere 'hangende goten' voor de komkommers, tomaten en paprika's. Deze gewassen groeien in steenwol op goten die aan de dakspanten hangen. Een voordeel hiervan is dat ze op een goede werkhoogte hangen. Het echte bukwerk is er niet meer bij.

Warmte bewaren

's Zomers worden kassen zo warm dat tuinders de ramen open zetten of de daksproeiers aanzetten om te koelen. Het openen van de ramen heeft nadelen: insecten vliegen naar binnen en bestrijdingsmiddelen en CO2 - nodig als 'meststof' voor de planten - vliegen eruit. Het IMAG bedacht daarom een systeem waarbij een laagje koud water over het dak loopt. Het opgewarmde water wordt opgevangen en later gebruikt voor verwarming van de kas. Echt koud water wordt hiervoor uit de ondergrond gepompt. Het warme water gaat op een andere plek terug de grond in. 's Winters en in koude nachten werkt het systeem andersom: water uit de warme put verwarmt de kas en het afgekoelde water gaat weer de koude put in.

Ook het bedrijf Ecofys heeft toepassingen van dit systeem van een warme en een koude bron in de grond verder uitgewerkt. Het koude water wordt gebruikt om lucht te koelen die vervolgens de kas in geleid wordt. Voor verwarming wordt met een warmtepomp de warmte uit grondwater gehaald. Hiermee wordt water op een hoge temperatuur gebracht en gebruikt om lucht op te warmen. Ventilatoren blazen de warme of koude lucht door 'luchtslangen', grote kunststof slurven, die onder de teeltgoten hangen. In de luchtslangen zitten gaatjes waar de lucht uit komt stromen.

Het Praktijkonderzoek Plant en Omgeving in Naaldwijk test dit systeem in de praktijk. Ze gebruiken voor de proeven echter geen koud grondwater, maar simuleren dit door gebruik te maken van een koelmachine. Teeltkundig werkt het goed, maar de proef moet nog een jaar lopen om te kunnen zien of de investering snel genoeg wordt terugverdiend. Voordelen zijn energiebesparing en extra productie dankzij een hoog CO2-gehalte in de kas.

In de Kas van de Toekomst staat het demonstratiekarakter voorop. Daarom is er een combinatie van drie kastypen, een kleine proef met luchtslangen, een stukje dak waar een laagje water overheen loopt en er staan heel uiteenlopende gewassen en teeltmethoden. Zo is er voor de bezoekers aardig wat te zien. Maar d? kas van de toekomst is het niet. Hoe die er werkelijk uitziet, moet nog blijken.

Marian Hagg

Foto's Guy Ackermans

Re:ageer