Organisatie - 18 oktober 2007

Kan soja duurzaam zijn?

Er is wereldwijd steeds meer vraag naar soja. Als voedsel en als biodiesel, maar vooral als veevoer voor de sterk groeiende bio-industrie. Een belangrijke producent van soja is Brazilië. Wageningen UR hield maandag 15 oktober samen met het Braziliaanse landbouwministerie een conferentie over duurzame teelt van soja (zie No room for criticism at soya conference). Maar bestaat duurzame soja eigenlijk wel? En zijn er geen alternatieven?

Dr. Prem Bindraban, onderzoeker bij Plant Research International, analyseerde de sojasector:
‘Er is nu 22 miljoen hectare sojateelt in Brazilië. In 2020 is er 10 miljoen hectare extra nodig als je kijkt naar de toegenomen vraag naar voedsel en veevoer. Daar bovenop is er nog eens 4 miljoen hectare extra nodig voor de productie van sojaolie voor biodiesel, waar ook steeds meer vraag naar komt.
In principe is het mogelijk die extra hectares te halen uit het verbeteren van graasland waar nu extensieve veeteelt is. Dat kan door een intensievere rotatie van verschillende gewassen en hoogproductieve grassoorten waarmee het vee gevoed wordt. Veel Brazilianen zien dat als oplossing.
Er bestaan wel regels die het bos in de Amazone of de Cerrado moeten beschermen. Wie land koopt in de Amazone mag bijvoorbeeld maar twintig procent ontginnen voor landbouw, tachtig procent moet bos blijven. In de Cerrado moet vijfendertig procent bos blijven. Maar er is geen afstemming over de invulling van die regels, waardoor er losse plukken bos ontstaan, wat niet goed is voor de biodiversiteit.
Waar het in Brazilië vooral aan ontbreekt, is een gedegen planning van het landgebruik, op basis van systeemanalyses over de ecologie en economie van de sojateelt. Wageningen wil zich daarom aansluiten als waarnemer bij de Round Table on Responsible Soy, een internationale forum waarin producenten, verwerkers, Nederlandse veevoerbedrijven en maatschappelijke organisaties onderhandelen over criteria waar de sojaproductie in de toekomst aan moet gaan voldoen.’

Reinhold Stephanes, minister van landbouw van Brazilië:
‘Brazilië is een erg groot land. We hebben 851 miljoen hectare land. Maar drie procent daarvan wordt gebruikt voor soja. We willen geen bos kappen om het areaal te vergroten. Producenten hebben met Greenpeace een moratorium afgesloten waarin staat dat in het Amazonewoud geen soja meer geteeld mag worden. Wat betreft de handhaving van regels: Brazilië heeft de meest moderne monitoringsystemen en zet de federale politie en het leger in om de regels te handhaven.
De groei in de productie van soja zal vooral komen uit de toegenomen productiviteit per hectare. Daarnaast zal ook het areaal toenemen in gebieden waar dat kan. Maar Brazilië heeft ook weer niet zoveel belangstelling om de productie van soja op te voeren. Want als we teveel produceren, gaan de prijzen omlaag.
Persoonlijk heb ik wel bezwaar tegen landen die hun huiswerk zelf niet gedaan hebben en wel kritiek hebben op ons, terwijl wij ons huiswerk wel gedaan hebben. Europa had ooit 7,8 procent van al het bos in de wereld. Nu heeft Europa nog maar 0,1 procent van het bos. Brazilië daarentegen had 9 procent van het bos, en heeft nu 28 procent van alle bos in de wereld.’

Daniela Montalto, forest campaigner bij Greenpeace International:
‘De minister doet een interessante poging om duurzaam over te komen. Maar de vraag is of hij woord houdt. We zijn blij met het moratorium op het Amazonewoud dat we samen met de industrie gesloten hebben. De grote vraag blijft echter of Brazilië in staat is om die regels te handhaven. Brazilianen denken nog steeds dat de zaak afgedaan is als er regels opgesteld zijn. Er is groot gebrek aan goed bestuur. Het gaat niet om technisch hoogstaande monitoringsystemen. Ik wil het woord corruptie niet noemen, maar het gaat wel om de capaciteit van de overheid om wetgeving te bekrachtigen.
Het moratorium moet wat dat betreft ook nog uitvoering krijgen. Het is een enorme klus om alleen voor soja en het Amazonewoud de controle goed te regelen. Als dat goed gaat, is het een goed plan om samen met de industrie het moratorium uit te breiden naar andere gebieden en andere gewassen. Die samenwerking met de industrie zou een paar jaar geleden ondenkbaar zijn geweest.’

Blairo Maggi, gouverneur van de Braziliaanse staat Mato Grosso en vermoedelijk de grootse sojaboer ter wereld met 140 duizend hectare soja en een geschatte omzet van 600 miljoen dollar:
‘Soja moet grootschalig, want de winst is zo klein dat als het niet groot gaat, je geen resultaat haalt. Maar het is onzin dat grootschalige sojateelt niet duurzaam is of geen werkgelegenheid levert. Er wordt soja verbouwd op plaatsen waar eerst niets en niemand was. Nu zijn er als gevolg van de productie van soja, maïs en vlees veel nieuwe steden in Mato Grosso, en daar is niemand werkloos. Het is een fabel dat grootschalige soja de kleine boer verdrongen heeft.’

Dr. Walter Gerrits, universitair docent bij de leerstoelgroep Diervoeding:
‘Uit oogpunt van de kwaliteit van diervoeding is het niet per se nodig om soja als eiwitbron te gebruiken. In feite heeft soja dezelfde nadelen als andere plantaardige eiwitbronnen. Dat we zoveel soja in veevoer doen, heeft meer te maken met de prijs van sojaschroot dan met de voedingskundige aspecten. Er zijn wel alternatieven, bijvoorbeeld koolzaad en raapzaad, die nu zo in opkomst zijn in verband met de teelt van biogewassen. Maar voor die gewassen geldt net als voor soja, dat je er ook hectares voor nodig hebt. De Nederlandse veevoerindustrie maakt gebruik van alle mogelijke eiwitbronnen. Welk eiwit in het veevoer komt, hangt voor een groot deel af van de beschikbaarheid en de prijs.’

Nico Roozen, ontwikkelingsorganisatie Solidaridad:
‘De Round Table on Responsible Soy is de basis, maar we hebben ook bedrijven nodig die een stap verder gaan en een voorbeeld stellen. En het gaat niet alleen om bos. De vraag is ook of kleine boeren niet verdrongen worden door de uitbreiding van de grote sojaboeren. Er is niet voor niets een grote beweging van landloze boeren in Brazilië, en die roert zich. Er zijn structurele onrechtvaardigheden in de verdeling van land.’

Re:ageer