Wetenschap - 1 januari 1970

Kale natuur heeft schimmels nodig

Volgens onderzoekers van Praktijkonderzoek Plant en Omgeving (PPO) stranden pogingen tot natuurherstel op voormalige landbouwgronden omdat er te weinig mycorrhizaschimmels in de bodem zitten. De schimmels zijn grote ‘vrienden’ van talloze planten en bomen omdat zij belangrijke voedingsstoffen uit de bodem doorgeven.

In het natuurgebied de Drentsche Aa doen natuurbeheerders al jaren verwoede pogingen om de plantenrijkdom in haar oude glorie te herstellen. Het is al ruim dertig jaar geleden dat de boeren vertrokken, maar de biodiversiteit komt niet terug. Het aantal plantensoorten dat er nu groeit, is slechts een klein deel van de bloemen- en kruidenpracht die hier zo’n honderd jaar geleden voorkwam.
‘Biologen van de Universiteit Groningen hebben al onderzocht of er misschien te weinig zaad in de bodem zit of te weinig voedingsstoffen. Maar dit blijkt het probleem niet te zijn. Wij hebben nu onderzocht hoe het staat met de mycorrhizaschimmels in de grond’, zegt dr. Jacqueline Baar van PPO Paddestoelen. In een aantal steekproeven werden slechts twee soorten mycorrhizaschimmels gevonden, wat wijst op een teloorgang van deze schimmels. ‘Twee soorten is weinig. In een natuurgebied vind je normaliter aanzienlijk meer mycorrhizasoorten in de bodem.’ In gezonde bosbodems zitten makkelijk tientallen soorten, een kleine greep uit de honderden mycorrhizasoorten die door taxonomen zijn beschreven.
Volgens Baar willen veel planten in de Drentsche Aa door het tekort aan mycorrhizaschimmels niet kiemen. De mycorrhizaschimmel koloniseert plantenwortels en onttrekt belangrijke voedingsstoffen aan de grond zoals fosfaat, die hij vervolgens doorgeeft aan de plant. ‘Weinig mensen weten hoe belangrijk deze schimmels zijn voor planten en bomen. De meeste zie je niet als je door een natuurgebied loopt. De zogeheten ectomycorrhizasschimmels groeien rondom de wortels van de bomen. Je kunt ze wel zien in de herfst, zoals vliegezwam en eekhoorntjesbrood. De arbusculaire myccorhizasschimmels, die in symbiose leven met planten, zoals kruiden en grassen, maken hun vruchtlichamen geheel onder de grond.’
Het probleem met voormalige landbouwgebieden is volgens Baar dat jarenlange bemesting en toediening van chemische bestrijdingsmiddelen de doodklap betekende voor veel mycorrhizaschimmels. Als de bemeste graslanden eenmaal uit productie zijn genomen, weegt het verlies aan mycorrhizasschimmels zwaar als er een nieuw natuurgebied moet komen.
Een keuze kan zijn in bijvoorbeeld natuurgebied de Drentsche Aa om te wachten op spontaan herstel van de mycorrhizasschimmels. ‘Maar dan kunnen we misschien wel honderd jaar wachten’, verzucht Baar. ‘We boeken sneller resultaat als we mycorrhizasschimmels toevoegen aan de bodem.’ In Nederland is daar nog weinig ervaring mee, maar in Duitsland, Frankrijk en Engeland is dit al vrij normale praktijk in de bomenteelt en tuincentra.
‘Het beste is wel om gebiedseigen mycorrhizasschimmels te gebruiken, dus je kunt ze het beste uit natuurterreinen in Nederland extraheren in plaats van uit het buitenland’, zegt Baar. Biologische landbouwvelden kunnen ook rijk zijn aan mycorrhizasschimmels. Dit bleek uit een recent onderzoek van landbouwgronden in Zeeland en Flevoland, door PPO een Plant Research International.
PPO zoekt momenteel financiering voor een vervolgproject in de Drentsche Aa, waarbij mycorrhizasschimmels zullen worden toegediend aan de bodem. De bedoeling is ook om in zoveel mogelijk natuurgebieden in Nederland mycorrhizasschimmels te zoeken, die kunnen worden toegevoegd aan de bodem in nieuwe natuurgebiedjes, bijvoorbeeld langs de Rijn en Maas. / HB

Re:ageer