Wetenschap - 26 maart 2009

KANKER VOORSPELLEN MET AALTJES

De Wageningse nematoloog dr. Jan Kammenga denkt over enige jaren een stapje dichterbij het voorspellen van kanker in mensen te zijn. Met dank aan het wormpje Caenorhabditis elegans.

<em>C. elegans</em> met een mutatie in een gen die leidt tot abnormale uitstulpingen.
Kammenga ontving begin dit jaar drie miljoen euro van de Europese Unie om met vier partnerinstituten de rol van genetische variatie bij de vorming van kanker te ontrafelen. Dat is bijzonder – een nematoloog die een EU-project op het gebied van humane gezondheid in de wacht sleept, zeker als je weet dat maar vijf van de 150 projectvoorstellen geaccepteerd werden.
De nematode C. elegans is een prachtig model voor de humane gezondheid. Verschillende Nobelprijswinnaars voor medicijnen deden hun baanbrekende ontdekkingen dankzij het aaltje. ‘Het is een simpel beestje, maar alle functies zijn aanwezig’, zegt Kammenga. ‘Bovendien is het gehele genoom van C. elegans bekend, net als de evolutie van de celgroei. Door die kennis kun je de genetische invloed bij de ontwikkeling van ziekten bestuderen.’
Kammenga richt zich daarbij op genetische variatie, die uiteraard een cruciale rol speelt bij erfelijke ziektes. ‘We kunnen een gen van de nematode uitschakelen en met behulp van wiskundige modellen nagaan of dat tot ziekteverschijnselen leidt.’ Kammenga weet van eerder onderzoek dat een aantal genen van invloed is op de vorming van kanker. ‘Maar we weten de mogelijke invloed van andere genen op dat proces nog niet.’ Daarvoor moet hij de onbekende allelen – stukjes DNA met een bepaalde cijfercode – ook onderzoeken. ‘Een net iets andere DNA-volgorde kan grote gevolgen hebben.’
Door meerdere familieleden van C. elegans te onderzoeken, hoopt hij de DNA-pakketjes van de nematode te vinden die de vorming van kanker aansturen. ‘Daarna gaan we dan kijken of die allelen ook bij mensen voorkomen. Daar kan een bepaalde genenset uitkomen die grote invloed heeft op de vorming van kanker’, zegt Kammenga. Hij ziet zijn onderzoek als een ontdekkingstocht. ‘We zijn de eerste groep in de wereld die de invloed van de onbekende allelen onderzoekt en modelleert. We weten niet of we wat zullen vinden.’
De nematoloog werkt samen met onderzoeksgroepen in Groningen, Zwitserland en Engeland. De Wageningse groep is goed in het meten van genexpressie; de andere groepen zijn sterk op het gebied van celontwikkeling en data-analyse. Door de Europese subsidie kunnen de vijf partners tien extra onderzoekers aanstellen. Kammenga heeft zijn team uitgebreid met een promovendus en een postdoc. De competitie met Amerikaanse onderzoekers van onder meer Massachusetts Institute of Technology is hevig. ‘We moeten snel scoren; niet aarzelen als we resultaten hebben.’

Re:ageer