Wetenschap - 23 november 1995

Jan-Kopshuis als inloophuis voor daklozen

Jan-Kopshuis als inloophuis voor daklozen

Het aantal daklozen in Wageningen neemt toe, maar niemand weet in welke mate. In het Jan-Kopshuis heeft een zwerver zijn heil gezocht en gevonden. Hij wordt daar gedoogd. Studenten, personeel, de zwerver, professionele en particuliere hulpverleners vertellen hun verhaal.


Een paar jaar geleden was hier ook een zwerver. Een grote man met een rode baard. Die stonk pas echt. Nee, van deze zwerver hebben we geen last. Hij leent af en toe naslagwerken, gebruikt de collecties en is dus onze gast", zegt Kitty Rehorst. Zij en haar collega Joek Landman hebben geen klachten gehoord over de man met petje en baard die zich ophoudt tussen de boeken. Volgens de twee baliemedewerkers beweert de man een lap-top te hebben. Af en toe sjouwt hij met zware tassen.

De dakloze man haalt regelmatig koffie en gebak, vertelt kantine-medewerker Miranda Holleman. Als hij platzak is, krijgt hij een bakje koffie. Een enkele keer heeft hij stiekem een kopje koffie gepakt. Dat pikken Holleman en haar collega's niet. Iedereen moet betalen.

Het zou Holleman niet eens uitmaken als niet een maar vier zwervers in het Jan-Kopshuis hun tijd doodden. Zolang ze niet stiervervelend zijn. Trouwens, het Jan-Kopshuis is een openbaar gebouw."

Ook de studenten Eva Smulders, Rurale ontwikkelingstudies, en Nathalie van Haren, Tropisch landgebruik, zien de zwerver dagelijks. Hij zit regelmatig in een van de vier studiecabines: Uren achtereen. Hij steekt wel eens een shaggie op. Dat zouden wij ook wel willen. Eerst dachten we dat het een geflipte wetenschapper was. Maar die lopen niet zonder sokken", concluderen Smulders en Van Haren. De dakloze stoort niet: Zijn kop houdt hij dicht, dat kun je van andere studenten en van de bibliotheekmedewerkers niet zeggen. Zij maken met hun karretjes vol boeken meer herrie", lachen de twee.

Peter Eugene Schroder zit gehurkt tussen de stellingen met naslagwerken. Zijn belangstelling gaat uit naar de werking van televisies en radio's, in het bijzonder de oudere types. Hij zegt een schriftelijke cursus van het LOI te volgen.

In een uitgestorven kantine - het is half vier geweest - vertelt hij bij een kop automatenkoffie over zijn zwervende bestaan. Ik ben in Indonesie geboren en als kleuter in 1962 met mijn ouders gerepatrieerd. Het was een ideale tijd, iedereen vond werk." Schroder heeft regelmatig uitzendwerk gedaan. Maar dat dateert van zeker tien jaar terug. Hij werkte in zware ploegendiensten bij de toenmalige papierfabriek Van Gelder, nu Parenco. Ook de Wageningse Vadadrukkerij en de Conimex in Amersfoort heeft hij van binnen gezien. Alleen de gastarbeiders, enorm sterke mensen, hielden dat vol", aldus de tengere Schroder.

Hij heeft geen enkele opleiding. Met zijn veertig jaar is hij te oud en niet meer gewild als uitzendkracht. De LOI en de zelfstudie zullen hem geen betaald werk brengen. Zijn leeftijd blijft zijn gebrek, zegt Schroder berustend.

Zonder baan is het volgens Schroder zinloos zich in te schrijven voor een woning. Alleen al onder werkenden bestaat woningnood, argumenteert hij, zichzelf daarmee uitrangerend. Bij zijn ouders kan hij niet meer terecht voor onderdak.

Liftkoker

Schroder staat om half negen al te wachten tot de deuren van het Jan-Kopshuis opengaan. Dan verfrist hij zich in een van de wc's. Volgens medewerkers zijn dit uitgebreide douchepartijen, waarna hij alles netjes opruimt en droogdweilt. Schroder zelf bagatelliseert de wasbeurten: Ik was mijn gezicht."

Dan volgen studie en koffiedrinken; tussen de middag neemt Schroder een flinke pauze. Onlangs moest hij de studiecabine ontruimen die hij had ingericht met wat decoratieve materialen, enkele elektronische onderdelen om te knutselen en een plankje met wat naslagwerken". Dat ging te ver.

Veel aanspraak heeft Schroder niet. 's Avonds keert hij terug naar zijn slaapplaats, een verwarmde ruimte onderaan de liftkoker van een studentenflat aan de Marijkeweg. Hij overnacht daar met medeweten van de huismeester, onder de strikte voorwaarde dat hij zijn spullen overdag meeneemt. Van studenten in de flat krijgt hij af en toe wat water. Dat gebruikt hij voor de afwas, want iedere avond bereidt hij een kant-en-klaar-maaltijd op een campingbrandertje. Soms doucht hij op een afdeling.

Zijn inkomen bestaat uit een gekorte uitkering; 850 gulden per maand. Nog altijd meer dan een basisbeurs", relativeert Schroder. Maar vergeet niet dat een kop koffie al gauw 2,50 gulden kost. Dan is het nog een geluk dat in De Wereld koffie maar vijftig cent doet."

Clubhuis

Schroder stelt dat hij tussen wal en schip valt. Verslaafd of psychisch ziek is hij niet. Hij maakt een kalme en redelijk verzorgde indruk. Hij formuleert weloverwogen: Mijn bestaan is misschien een mooi onderwerp voor een film, maar het is hard."

Zijn ideaal is een clubhuis voor hem en zijn lotgenoten om in te vertoeven, te douchen, wat warms te eten en bij koude te slapen. Dat heeft hij al besproken met Dolf de poppenman. Je kan je daar terugtrekken en je hebt de vrijheid om weer te gaan. Dat zouden we als een cooperatie moeten opzetten, net zoals in de landbouw. Maar het ontbreekt ons aan middelen. Je moet de overheid mee hebben."

Die - gemeentelijke - overheid kent een ambtelijke notitie over de opvang van dak- en thuislozen. Maar die ligt bij burgemeester en wethouders, in het bijzonder bij wethouder Henk Blankestijn (PvdA). Hij is voor commentaar niet bereikbaar. Gemeentelijk voorlichter Ellen Speet verklapt dat de notitie neerkomt op samenwerken in de regio. Wageningen heeft te weinig zwervers voor een 24-uurs opvang.

Gemeenteraadslid Ans Balder-van Haagen (D66) maakte ruim een jaar geleden in de raad opmerkingen over de opvang van dak- en thuislozen. Ze weet dat het probleem van vooral zwervende psychisch zieken toeneemt, door de strengere opname-normen van psychiatrische ziekenhuizen. Een initiatief van het Leger des Heils is gestrand op gebrek aan financien, vertelt ze. Volgens mij broeden B&W en de ambtenaren iets uit. Ik zou daar eens achteraan moeten."

Wageningen draagt alleen bij in de kosten van de Johanniterstichting in Bennekom, een opvanghuis voor mensen met relatieproblemen. De stichting heeft weet van een zeer pril initiatief om zwervenden een honk te bieden, maar niemand wil er meer over vertellen. De Johanniterstichting heeft geen plaats. Daar komen alleen keurige mevrouwen die de aanwezigheid van drugverslaafden of psychisch gestoorden niet kunnen verdragen, aldus woordvoerder Corrie van Eck.

Vertroetelen

In Wageningen nam alleen een Emmaus-woongroep in de Herenstraat wel eens zwervers in huis. Bewoner Elly Dijkhuizen kent Schroders persoonlijk en weet dat het niet makkelijk wonen is met hem. Je kunt hem geen structuur bijbrengen."

Vanwege haar werk elders biedt Dijkhuizen alleen in het weekend nog onderdak aan twee goede bekenden. Toen ik bij de Emmaus werkte, was het mijn ideaal om een open huis te bieden. Te luisteren naar hun verhalen van langs de weg, ze te vertroetelen, een kop koffie en een goed bed te geven. Op een ochtend zijn ze opeens weer weg. Die mensen willen helemaal niet nestelen."

In je eigen huis kun je geen afstand nemen", weet de gelouterde Dijkhuizen. Eigenlijk ontbreekt het in Wageningen aan een flat voor professionele 24-uursopvang. De vraag is of de Woningstichting, de grootste sociale verhuurder in Wageningen, bereid is een flat ter beschikking te stellen en of zoiets ook wat mag kosten. Ja!", antwoordt Woningstichtingdirecteur Kees Mastenbroek. Als bekend is om hoeveel mensen het gaat en de noodzaak is aangetoond, dan trekken wij ons dat aan. Dat moet dan samen met Ede. Voor groepen zoals verslaafden, psychisch zieken en randgroepjongeren hebben we een gecoordineerde aanpak met hulpverleners en de politie. Dat gaat naar wens. De groep van dak- en thuislozen moeten we nog aanpakken." Maar eerst moet de politiek een uitspraak doen, vindt de directeur. Een jaar geleden schreven we B&W daarover een brief." Mastenbroek wacht nog op antwoord.

Re:ageer