Organisatie - 30 november 2006

Is iedereen straks vegetarisch?

Over vijftig jaar eet niemand meer vlees of vis, voorspelt een onderzoeker in New Scientist. Tegen die tijd is het namelijk mogelijk om emoties van dieren ‘af te tappen’ en dat zal onherroepelijk leiden tot een afkeer van de bio-industrie en visserij, aldus de wetenschapper. Is de opkomst van de Partij voor de Dieren een voorbode van een vleesloze toekomst?

Prof. Elsbeth Stassen, hoogleraar Dier en samenleving
‘Nee, ik denk niet dat er een volledig vleesloze toekomst in het verschiet ligt. Daarin sta ik niet alleen. Afgelopen week was er een symposium van de Raad voor Dierenaangelegenheden waarin verschillende scenario’s voor de veehouderij in 2040 werden gepresenteerd. Daar zat geen scenario bij waarin er geen dieren meer door mensen gegeten worden. Dat is ook heel onwaarschijnlijk. De voorspelling gaat ook veel te veel uit van een westers perspectief. Er zijn op de wereld heel veel bevolkingsgroepen die heel andere prioriteiten stellen en heel anders denken over het gebruik van dieren. Bovendien, als we kunnen meten welke gevoelens dieren hebben, kunnen we dat natuurlijk ook gebruiken om de omstandigheden in de veehouderij te verbeteren. Dat lijkt me veel realistischer.
Het klopt wel dat de denkbeelden over het houden van dieren in Nederland veranderen. De Nederlandse samenleving verstedelijkt en sommige mensen zien gezelschapsdieren al bijna als halve mensjes. Bij productiedieren lijkt juist de regel op te gaan dat hoe verder men van deze dieren afstaat, hoe negatiever er wordt gedacht over de omstandigheden waaronder de dieren worden gehouden. Meer openheid rond de veehouderij kan ook een positief effect hebben. Als onze samenleving democratisch blijft, zie ik geen honderd procent vegetarisme ontstaan. Vijftig procent lijkt me al heel veel.’

Peter Heikoop, eigenaar van melkveehouderij de Groene Geer
‘Ik zie wel een verschuiving in de verkoop naar vleesvervangers zoals soja en zeewier, maar ik geloof niet dat dit honderd procent gaat worden. Het is een belachelijke gedachte dat als je dichter bij de dieren staat, je hen niet meer op kan eten. Het tegendeel is zelfs waar. Mijn vrouw en ik zijn jarenlang vegetariër geweest, maar sinds ik de melkveehouderij van mijn vader heb overgenomen, eten we weer vlees.
Als je zelf de dieren gaat houden, zet dat je aan het denken. Ik was eerder vegetariër omdat ik me toen nog niet goed realiseerde hoe de productie in zijn werk ging. Nu ik zelf het bedrijf heb, is het een heel ander verhaal. Als je melk drinkt, ligt het voor de hand dat je ook vlees eet. Het is zelfs onethisch om de dieren niet op te eten. Een koe geeft pas melk als het een kalf krijgt. Je kunt het kalf direct na de geboorte de hersenen inslaan of zorgen dat het een jaar lang een goed leven heeft en vervolgens het vlees opeten. Accepteer dit en eet ook het vlees, of word helemaal veganistisch. Dus ook geen vegetarische kaas. In die kaas wordt dierlijk stremsel uit de maag van een kalf vervangen door microbiologisch stremsel. Maar dit is tegenstrijdig, want nog steeds zit er melk in die kaas, waar dat kalf voor is geproduceerd. Ik ben absoluut tegen de bio-industrie. Maar als je kiest voor het produceren van melk of eieren, vind ik dat je de dieren ook op moet eten. Als je een ei eet, eet dan ook een keer per jaar een soepkip. Want na een jaar is een legkip uitgelegd. Om dan de kip op de afvalberg te leggen is helemaal onethisch.’

Prof. Johan van Leeuwen, hoogleraar Experimentele dierkunde
‘Over het aftappen van de gevoelens van dieren ben ik een stuk minder optimistisch. We maken nu al gebruik van een aantal afgeleide indicatoren van de gemoedstoestand van dieren, zoals lichaamstemperatuur, hormoonspiegels en bepaalde gedragsuitingen. Dat is al heel moeilijk en voor het echte werk zullen we dan rechtstreeks moeten inbreken op het neurologische netwerk. Wat hierbij de relatie is tussen neurologische signalen en gevoelens is nog volkomen onontgonnen terrein. Het is al vrijwel onmogelijk om bij mensen de vertaalslag te maken naar de gevoelens. Om te meten wat er echt in een ander mens omgaat is vooralsnog onmogelijk, laat staan dat we dat voor andere diersoorten kunnen doen.
Dat over vijftig jaar iedereen vegetarisch is lijkt me echt volstrekt uitgesloten. Er zijn nu ook al genoeg argumenten om in ieder geval minder vlees te eten. Vleesproductie doet een grotere aanslag op natuurlijke hulpbronnen en het is ook gezonder om minder vlees te eten. Er valt veel voor te zeggen om nu al op wereldschaal te komen tot een eerlijkere verdeling van de eiwitconsumptie. Zelf eet ik niet vegetarisch. Ik ben een spaarzame vleeseter.’

Prof. Kees de Graaf, bijzonder hoogleraar Eetgedrag
‘Eten is inderdaad emotie, daar is geen twijfel over mogelijk. We zijn in Nederland vervreemd geraakt van hoe vlees op je bord komt. Vroeger zat een abattoir nog midden in de stad. Nu is vlees in de winkel nog nauwelijks te herkennen. Aan een Spaanse ham herken je wel nog gewoon een bil en een poot, dat is bij een Nederlandse ham ver te zoeken. Als de techniek ons beter in staat stelt de emoties van dieren zichtbaar te maken zal dat misschien voor sommige mensen wel invloed hebben. Laten we echter niet vergeten dat het denken over dieren voor een groot deel cultureel bepaald is. Wij hebben veel moeite om een kip de kop om te draaien, maar ik geloof niet dat men daar in China veel last van heeft. In een groot deel van de wereld denken mensen heel anders over voeding en over wat je wel en niet kunt eten.
Van nature zijn we omnivoor, maar of dat betekent dat bewust geen vlees eten tegennatuurlijk is, durf ik echt niet te zeggen. Wat wel universeel lijkt, is de maaltijdstructuur. Een warme maaltijd bestaat over de gehele wereld uit drie componenten: een zetmeelrijk deel, groenten voor de smaak en een eiwitcomponent. Ik denk dat die maaltijdstructuur wel overeind blijft. Als we meer vegetariërs willen hebben, zullen er dus meer eiwitrijke alternatieven beschikbaar moeten komen. Met de vleesvervangers die nu beschikbaar zijn, redden we het niet. Zelf ben ik geen vegetariër, maar mijn vrouw is dat wel. Ik weet dus uit ervaring dat er prima mee te leven valt.’

Re:ageer