Wetenschap - 1 januari 1970

Ir Bart Snellen pleit voor slimmer gebruik regenwater

Ir Bart Snellen van Alterra-ILRI gelooft niet in het doemscenario van een mondiaal watertekort. In sommige gebieden drogen weliswaar watervoorraden op, maar de gigantische hoeveelheden regenwater worden nog lang niet volledig benut. We moeten verder kijken dan onze neus lang is.

,,Mijn boodschap: laat je niet gek praten over mondiale waterschaarste. Op sommige plekken is er wel watertekort, maar op wereldschaal is er geen sprake van'', zegt Snellen. De irrigatiespecialist van Alterra-ILRI is secretaris van de werkgroep die het onderzoeksprogramma Water for Food and Ecosystems coördineert, waaraan Alterra en andere onderzoeksorganisaties en hun buitenlandse partners deelnemen.
Snellen heeft het niet zo op met beweringen als die van hydrogeologieprofessor Raymond Furon in 1963: 'In het jaar 2000 drinken we allemaal zeewater'. Deze prof gaf een voorzet voor de Club van Rome, de groep wetenschappers die in 1972 waarschuwden voor het opraken van allerlei natuurlijke hulpbronnen, zoals olie en landbouwgrond. Ook deze doemscenario’s zijn tot nu toe niet bewaarheid geworden.
,,Begrijp me niet verkeerd: in een zeker aantal landen is er watertekort. In Egypte bijvoorbeeld, hier moet men echt wat doen aan de explosieve bevolkingsgroei. Er is gewoon te weinig water voor allen. En in de Sinaï probeert men regenwater op te vangen en te distribueren, maar dat biedt weinig soelaas.'' Maar in talloze andere landen moet men zich niet blindstaren op een zogeheten watertekort. ,,Vaak is er meer dan genoeg water, men moet alleen zo slim zijn om het te kunnen benutten.''

Vlees eten
Snellen, die zich bij het starten van het miljoenenprogramma Water for Food and Ecosystems ten eerste afvroeg hoe het nu precies zit met het mondiale watertekort - zoals dat geopperd was op grote congressen als het Wereld Water Forum en de Earth Summits - heeft wat research gedaan en een hoop relevante cijfers opgedoken. Zo komt een aantal onderzoekers die een wereldwatertekort vrezen met het gegeven dat er per persoon per jaar minstens 1700 kubieke meter water nodig is voor de productie van gewassen en vlees die als voeding dienen. Zo is voor de productie van 1 kilo rijst bijvoorbeeld circa 2600 liter water nodig, en voor 1 kilo rundvlees 16000 liter. De Zweedse emeritus hydrologiehoogleraar Malin Falkenmark van het Stockhol International Water Institute berekende dat in het jaar 2025 de hoeveelheid beschikbaar water voor 31 procent van de wereldbevolking op zo'n 1000 tot 1700 kubieke meter per persoon per jaar zou uitkomen. Falkenmark, en ook Peter Gleick, die het Biennial report on Freshwater Resources vervaardigen, stellen dat deze 31 procent van de wereldbevolking dan in de problemen zal zitten wegens watergebrek.
Snellen relativeert dit: ,,1000 Tot 1700 kubieke meter per jaar, oftewel zo’n 3000 liter water per persoon per dag is helemaal niet zo weinig. Voor het dieet van een gemiddelde Californiër is 6000 liter water per dag nodig. Als je met de helft van dit water moet uitkomen, heb je het helemaal niet zo slecht, want de meeste mensen hebben een veel lichter dieet dan een Californiër, die over het algemeen veel vlees eet, waarvoor veel water nodig is.’’

Druiven
Bovendien zijn de watertekorten die worden voorgespiegeld en de normen hiervoor vastgesteld zonder rekening te houden met regenwater, zegt Snellen. ,,De onderzoekers rekenen alleen met de hoeveelheden zoet water in rivieren, waarmee boeren landbouwgronden irrigeren. Maar er is een aanzienlijke hoeveelheid regenwater die verdwijnt door verdamping. Hiervan moet men beter gebruikmaken. Dat kan als je er snel bij bent.''
Snellen, die voor ILRI in ontwikkelingslanden als Egypte, Kenia en Iran in irrigatieprojecten heeft gewerkt, illustreert zijn verhaal met voorbeelden: ,,In Kenia heeft de Nederlandse overheid enorm veel geld gepompt in de ontwikkeling van irrigatiesystemen, terwijl de optie om regenafhankelijke landbouw te ontwikkelen is blijven liggen. De irrigatieprojecten in Kenia hebben een korte levensduur gehad en zijn in feite niet rendabel. De kosten worden nooit terugverdiend, omdat de productie in de geïrrigeerde gebieden op een te laag peil staat. Je zou er miracle-oogsten moeten hebben. Daarnaast is er te weinig geld, expertise en mankracht om de irrigatiesystemen te onderhouden, nu de Nederlanders weg zijn.''
Met efficiënter gebruik van regenwater de watertekorten verminderen gaat soms heel simpel, zegt Snellen. ,,Zo ken ik een oud-directeur van de divisie land en water van de FAO, die door een Italiaanse wijnboer om advies was gevraagd voor een irrigatiesysteem. Maar de wijnboer besloot eerst een bodembedekker in te zaaien. Toen was irrigatie niet meer nodig. De bodembedekker zorgt ervoor dat de bodem niet dichtslaat bij regenval. Het water infiltreert netjes in plaats van dat het wegstroomt over de bodem. Zo help je de druiven de zomer door met voldoende bodemvocht.''

Waterverbruikers
Ook kan het zo zijn dat bepaalde vegetatie uit landbouwgebieden weggehaald moet worden om over meer water te beschikken. ,,Zo was ik vorig jaar in Zuid-Afrika en ging op veldbezoek met medewerkers van de nationale landbouwdienst. Er bleek een alien bosvegetatie te groeien, een boomsoort uit Australië, die zich intussen op grote schaal heeft verspreid. Het probleem is dat deze bomen veel bodemvocht verdampen, wat dus verloren gaat voor de landbouwgewassen. Men schat dat tien procent van het beschikbare water hierdoor onbenut blijft. De mensen zijn nu bezig om deze exotische vegetatie te verwijderen. Een redelijk simpele oplossing vergeleken met complexe en dure irrigatiesystemen.''
Concluderend vindt Snellen het belangrijk dat men niet zozeer uitgaat van absolute watertekorten. Snellen pleit ervoor in elk groot stroomgebied goed na te gaan waar het regenwater naartoe gaat. Soms zijn er bijvoorbeeld bossen met een lage natuurwaarde, waar veel regenwater verdampt, terwijl dit water heel goed van nut kan zijn voor de landbouw, die kampt met watertekorten. ,,Kijk eerst wat de waterverbruikers zijn, en bezin welke je wilt houden.''

Hugo Bouter

Re:ageer