Wetenschap - 17 februari 2010

In kopenhagen ontbrak politieke wil

Bij klimaatconferentie is de EU buiten spel gezet. Onenigheid over de agenda en onderonsjes achter de schermen waren aan de orde van de dag.

19-Kopenhagen-ANP-11639404.jpg
Prof. Hans Bruyninckx van de Katholieke Universiteit Leuven schetst een ontluisterend beeld van de klimaatconferentie van Kopenhagen, tijdens zijn gastcollege op 10 februari in Wageningen. 'Het was echt ondraaglijk frustrerend. De Belgische delegatie vergaderde elke ochtend rond zeven uur. Om acht uur was er een EU-briefing, en om negen uur begonnen officieel de COP-vergaderingen. Maar meestal kwamen de delegatieleden pas na tienen binnen. Het vaststellen van de agenda was een eerste procedureel obstakel. De G77, een groep van ongeveer 130 ontwikkelingslanden, en China konden er dikwijls niet mee instemmen en na een paar uur van discussies werd de vergadering dan geschorst. In een informele bijeenkomst werden de agendaproblemen verder besproken. Maar informele vergaderingen worden niet vertaald. Een Russische gezant beklaagde zich in het Russisch dat hij vertaling wilde. Daarop stond een Senegalese gezant op om in het Frans om vertaling te vragen. En zo ging het maar door.'
Beloftes doen
Uit dit soort spelletjes valt op te maken hoe weinig wil er was om een akkoord te bereiken in Kopenhagen. 'De VS hebben zich in alle officiële besprekingen stilgehouden, en geen enkele constructieve bijdrage geleverd. Wel hebben ze achter de schermen onderhandeld en waren ze steeds zichtbaar in de pers. In wezen kán de VS geen beloftes doen, vanwege hun binnenlandse politiek. De Senaat moet namelijk akkoord gaan. Maar senatoren, twee per staat, vertegenwoordigen vooral de lokale belangen. Produceert die staat olie of steenkool, dan stemt de senator vaak tegen bindende klimaatdoelstellingen. Een minderheid in de VS kan zo internationale afspraken tegenhouden.'
'Als de VS geen toezeggingen doen, doet China dat ook niet. Punt. Verder was China absoluut afwezig tijdens de vergaderingen, en onderhandelde alleen achter de schermen. Tijdens de conferentie opereerde China vooral via de G77. Soedan had het woordvoerderschap van de G77, maar interventies over rechtvaardigheid en transparantie klinken niet bepaald overtuigend uit die mond.'
IJzeren gordijn
'De EU wilde een leidende rol tijdens Kopenhagen. Ze wilden hun ervaring van de afgelopen jaren inzetten om duidelijke afspraken te maken en regels vast te stellen. Het eigenbelang van Europa is hier dat het vooroploopt en tot een 'level playing field' wil komen voor de Europese industrie. De omstandigheden in Kopenhagen waren goed, met Zweden als EU-voorzitter en Denemarken als voorzitter van de conferentie. Maar in de eerste week van de conferentie was de EU nog intern verdeeld. Het oude IJzeren gordijn wordt nu weleens het 'groene gordijn' genoemd, vanwege de verschillende standpunten van West-Europese en Oost-Europese landen. Bovendien had Europa geen idee hoe andere partijen binnen te halen.'
'De procedures waren eindeloos en in de tweede week gingen de onderhandelingen drie nachten achter elkaar door. Onderhandelaars hadden wallen onder de ogen en zagen lijkbleek. De politieke wil om iets te bereiken was er niet. Het was echt ondraaglijk frustrerend. Op de allerlaatste dag, buiten de conferentie, kwamen China, de VS, India, Brazilië en enkele andere landen tot een document van tweeënhalve pagina. De EU zat ondertussen in vergadering, buitenspel gezet! De frustratie en ontgoocheling waren enorm. Sommige onderhandelaars konden hun emoties nauwelijks bedwingen.'
Mexico
Bruyninckx is niet alleen gefrustreerd over Kopenhagen, ook voor de toekomst is hij pessimistisch. 'Eind 2010 is de volgende klimaatronde in Mexico, volgens sommigen de laatste kans voor een nieuw groot klimaatverdrag. In de VS wordt een klimaatvijandelijker congres verwacht. China lijkt ook niet van plan om een andere houding aan te nemen. En Europa moet een nieuwe strategie bedenken, maar dat speel je niet zomaar klaar in een paar maanden. De belangrijkste reden voor optimisme is dat er in de samenleving meer beweegt dan in de onderhandelingen tussen landen.'
 
Het college van Bruyninckx maakt onderdeel uit van een lezingenserie van de leerstoelgroep Milieubeleid. Het volgende Environmental Governance Seminar is op 25 maart. Spreker is dan Maarten Hajer.

Re:ageer