Wetenschap - 1 januari 1970

Immuunsysteem mens en vis vertoont opmerkelijke overeenkomst

Immuunsysteem mens en vis vertoont opmerkelijke overeenkomst

Immuunsysteem mens en vis vertoont opmerkelijke overeenkomst


Het immuunsysteem van mensen, muizen en vissen vertoont een onverwachte
overeenkomst. Dat ontdekte ir Mark Huising toen hij het DNA van die drie
soorten met elkaar vergeleek. De overeenkomst had weinig te maken met de
manier waarop de organismen ziektekiemen doden. Wel met de manier waarop ze
hun hersenen opbouwen.

,,In augustus 2002 publiceerden Japanse onderzoekers het genoom van de
ballonvis’’, zegt Huising. ,,Dat was een wetenschappelijke primeur. Het was
het eerste complete vissengenoom dat werd opgehelderd.’’
In dat genenpakket moesten zich de bouwplaten voor signaalstoffen voor het
immuunsysteem, de CXC-chemokines, bevinden. Chemokines komen vrij bij
wondjes en ontstekingen, en lokken witte bloedcellen naar de plek toe,
zodat die vreemde indringers kunnen opruimen.
Mensen en muizen hebben zestien CXC-chemokines. Ze maken deel uit van de
natuurlijke afweer, het gedeelte van het immuunsysteem dat als eerste in
werking treedt als ziektekiemen binnendringen in het lichaam. Toen het DNA
van de ballonvis was gepubliceerd kon Huising daarin gaan zoeken naar de
genen voor CXC-chemokines. Hij vond er vijf.
,,De natuurlijke afweer is een basaal onderdeel van het immuunsysteem’’,
zegt Huising. ,,We hadden daarom verwacht dat we grote overeenkomsten
tussen mensen en vissen zouden vinden. Maar die vonden we niet. Dat
betekent dat de overdaad aan chemokines die we bij zoogdieren vinden pas
recent in de evolutie is ontstaan.’’
De ballonvis had slechts vijf CXC-chemokines, en die waren ook nog eens
anders van structuur dan de chemokines van de mens. Op twee na. Maar juist
die twee chemokines zijn - bij muizen en mensen tenminste - niet betrokken
bij het doden van ziektekiemen.
,,De twee stoffen die wel overeenkwamen zijn onmisbaar voor het ontstaan
van de hersenen’’, zegt Huising. ,,In het embryonale stadium lokken ze
hersencellen naar de juiste plaats, zodat ze verbindingen kunnen vormen.’’
Dat vissen een eenvoudiger versie van onze natuurlijke afweer hebben
betekent niet dat hun immuunsysteem minder goed werkt. ,,Vissen zijn
evolutionair gezien een groot succes. Je hebt ongeveer dertigduizend
soorten vissen tegenover vijfduizend soorten zoogdieren. Zonder een goed
immuunsysteem was ze dat nooit gelukt. Kennelijk gebruiken ze hun geringe
aantal chemokines efficiënter.’’
Huising is als eerstegeldstroom-aio verbonden aan een samenwerkingsverband
tussen de leerstoelgroep Celbiologie en –immunologie en de afdeling
Dierfysiologie van de KUN. Hij publiceerde zijn onderzoek in de Trends in
Immunology van juni 2003. | W.K.

Re:ageer