Wetenschap - 25 maart 2014

Imidacloprid niet oorzaak wintersterfte bij bijen

tekst:
Roelof Kleis
7

Het insecticide imidacloprid is niet de oorzaak van de wintersterfte bij bijen. Dat blijkt uit een meerjarige proef van de Wageningse bijenonderzoeker Sjef van der Steen

Neonicotinoiden als imidacloprid liggen zwaar onder vuur. Velen wijten het verdwijnen van de bijen aan het overmatig gebruik van deze insecticiden, die in ons land onder meer als coating van sommige soorten maiszaad worden gebruikt. Diverse labproeven tonen de schadelijke effecten van neonicotinoiden aan. Maar hoe bijenvolken in het veld reageren is minder bekend. Van der Steen nam in opdracht van het ministerie voor Economische Zaken de proef op de som. 

De Wageningse bijendeskundige gaf zestig relatief kleine (gem. 5500 bijen) vrijvliegende volken suikerwater verontreinigd met een dosis imidacloprid die twee keer hoger is dan nectar in het veld. De blootstelling duurde twaalf weken, van juni tot begin september. ‘Een worst-case scenario’, zegt Van der Steen. ‘Koolzaad bijvoorbeeld bloeit maar drie weken.’ Een even grote controlegroep bijenvolken kreeg het suikerwater zonder imidacloprid. De volken werden vervolgens nauwkeurig in hun ontwikkeling gevolgd tot na de winter.

Bijenvolken blijken robuust genoeg om de effecten op te vangen
Sjef van der Steen

De proef was een vervolg op een soortgelijk experiment dat een jaar eerder plaatsvond. De resultaten van beide studies zijn opvallend. Van der Steen: ‘Hoewel er enig effect van imidacloprid is op het aantal bijen, de hoeveelheid bijenbrood (stuifmeelvoorraad) en het broed, was er geen effect op de overwintering. Bijenvolken blijken robuust genoeg om de effecten op te vangen. De wintersterfte onder de imidaclopridvolken was twaalf procent, wat niet afwijkt van de gangbare norm in Europa.’ Imidacloprid heeft ook geen effect op de vitaliteit van de volken en de overgang van zomer- naar wintervolk.

Dat wil niet zeggen dat imidacloprid helemaal niks doet met bijen. De studie in 2012 liet zien dat de blootgestelde bijen significant minder neiging vertoonden om te zwermen. Dat is te zien aan de vorming van zwermcellen. In zo’n cel wordt een nieuwe koningin gemaakt, zodat de oude koningin met haar gevolg kan uitzwermen. Hoe die mindere zwermneiging te verklaren is, weet Van der Steen niet. ‘Of imidacloprid de directe oorzaak is of dat het een secundair gevolg is van de blootstelling moet verder worden uitgezocht.’ 

Niet alles is eenvoudig te verklaren. Zo stierven er in de zomer meer volken in de controlegroep dan in de imidaclopridgroep. Van der Steen denkt dat dat ook te maken heeft met die sterkere drift om te zwermen. Voor hem  staat in ieder geval een ding vast: in deze opzet is imidacloprid  niet de grote boosdoener als het gaat om wintersterfte van bijen. ‘Maar dat wil niet zeggen dat imidacloprid geen effect heeft. Bij zwakke bijenvolken zou het juist dat zetje kunnen zijn dat bijen niet meer kunnen hebben.’

 

 

Re:acties 7

  • j. foortjes

    Enkele jaren terug was een onderzoeksteam in Frankrijk bezig en een heel eind op weg om aan te tonen dat veel gebruikte bestrijdingsmiddelen niet alleen effect zouden hebben op bijen, maar ook op de ontwikkeling van jonge kinderen. Zo zou het gen van autisme worden geactiveerd door die bestrijdingsmiddelen. Veelal blijkt tegenwoordig dat de farmaceutische industrie geen enkele zorg heeft voor het welzijn en de gezondheid van mensen, maar enkel voor de verkoop van middelen onder elk argument dat maar de verkoop bevordert, voor elke mogelijke prijs die de consument maar betaalt.

    Reageer
  • C.A. van der Niet

    Het zwaartepunt van deze discussie richt zich op de bijen en dat is logisch omdat de bijensterfte een eerste indicatie is dat er iets goed mis is.
    De Universiteit van Wageningen heeft zich vanaf het begin tegen de onderzoeksresultaten afgezet omdat dit onderzoek ( mede ) gefinancierd werd door de producenten van Imidacloprid.
    Daarom heeft het ook geen zin om commentaar van deze universiteit serieus te nemen.
    Vast staat dat inmiddels uit ONAFHANKELIJK onderzoek is gebleken dat de vogelstand in gebieden waar Imidacloprid op grote schaal wordt toegepast de vogelstand drastisch terug loopt.

    Het onderzoek naar de effecten van het gebruik van Imidacloprid zou zich dus niet moeten beperken tot de bijenstand maar op een veel breder gebied uitgevoerd moeten worden.

    En dan niet met ondersteuning van de Universiteit van Wageningen omdat de manier waarop dit instituut wetenschap bedrijft niet meer serieus genomen kan worden!


    Reageer
  • W. Ferguson

    Ik ken een imker die uitdrukkelijk alleen maar in de stad Groningen zijn volken heeft staan , niet op het platteland. Die heeft inderdaad ook geen last van bijensterfte. Logisch want zijn volken komen niet een in de buurt van bespoten middelen. Bovendien heeft hij veertig volken dus het is en full time baan.

    Dat uw ouders dus geen 'last' hebben van bestrijdingsmiddelen kan heel veel te maken hebben met waar en hoe de bijen vliegen. En zegt bijzonder weinig over de werkelijk effecten van deze middelen, dus het is dan ook geen steekhoudend argument en zeer zeker geen bewijs dat imidacloprid en aanverwante middelen niet schadelijk zouden.
    zijn. Ik vind het dus nogal zwak dat u met een dergelijk argument komt aanzetten als verdediging.

    Ook zie ik in het verslag helemaal niets van de proef zelf terug, op wat voor manier die is opgezet en wat voor omgeving, waar de bijen zelf nog meer mee in aanraking zouden hebben kunnen komen enz.

    Dus het zegt vrijwel niets.

    Reageer
  • Luc Pintens

    Er staat enkel: "De Wageningse bijendeskundige gaf zestig relatief kleine (gem. 5500 bijen) vrijvliegende volken suikerwater verontreinigd met een dosis imidacloprid die twee keer hoger is dan nectar in het veld. De blootstelling duurde twaalf weken, van juni tot begin september." Maar nergens wordt verwezen naar de eigenlijke onderzoeksresultaten. Hoe kan er nu grondig gereageerd worden als deze niet bekend gemaakt worden?
    Welke dosis werd gebruikt?
    Verder is het ook belangrijk om te weten dat bijen nergens "in het veld" nectar kunnen vinden van maïs. Vooral het stuifmeel van met neonicotinoïden verontreinigde maïs kom in bijenvolken binnen. De invloed van stuifmeel op bijenvolken is helemaal anders dan die van suikerwater!
    Als de bijen tussen half juli en half augustus geen andere bron van stuifmeel kunnen vinden, is dit vaak nefast. Ongeacht de imkermethode of varroa-bestrijdingswijze... (Dit is niet gebaseerd op "wetenschappelijk onderzoek", maar wel op de concrete ervaring van vele imkers.)

    Reageer
  • @notpicnic

    "Al in 2000 was bij fabrikant Bayer bekend dat het veelgebruikte bestrijdingsmiddel imidacloprid een schadelijke uitwerking heeft op bijen. Dit blijkt uit drie studies die in oktober in Engeland zijn gepubliceerd na een verzoek op grond van de Britse openbaarheidswetgeving.

    De Nederlandse registratieautoriteit voor bestrijdingsmiddelen, het Ctgb, besloot onlangs, na een verzoek tot openbaarmaking van de Bijenstichting, dat twee van de drie studies die in Engeland zijn gepubliceerd, in Nederland geheim moeten blijven. De studies van Bayer laten zien dat er bij honingbijen na blootstelling aan imidacloprid riskante effecten optreden zoals gedragsverandering (desoriëntatie)."


    is ook gekeken naar zulke niet-dodelijke effecten?

    http://www.trouw.nl/tr/nl/4332/Groen/article/detail/3426593/2013/04/16/Geheime-studies-van-chemiereus-Bayer-tonen-schadelijkheid-insecticide-voor-bijen-aan.dhtml

    Reageer
  • Anne

    Beste Jan, in dit artikel staat niet dat er totaal geen verband is. Mijn ouders zijn professionele imkers (>200 bijenvolken), maar hebben nog nooit last gehad van (extreme) bijensterfte. Insecticiden zijn natuurlijk niet goed voor de bijen, maar een gezonde bij kan zeker meer hebben dan een zieke bij.

    De imker moet daarom zijn volken behandelen (tegen o.a. de varroamijt) zodat ze gezond blijven en tegen een stootje kunnen. Welke stoffen daarvoor precies gebruikt worden, durf ik je zo niet te zeggen. In ieder geval pakken mijn ouders het al jaren zo aan en deze manier van imkeren blijkt dus zeker zijn vruchten af te werpen. Wintersterfte schijnt vaker voor te komen bij amateur-imkers dan bij professionele imkers.

    Ik kan me voorstellen dat je twijfels hebt. Toch weet ik uit ervaring dat insecticiden dus niet de enige oorzaak zijn van bijensterfte. Of zoals m'n vader wel eens zegt: 'het grootste gevaar voor de bijen staat achter de kast' (oftewel, dat is de imker zelf). ;-)

    Reageer
  • jg v Gils

    Zo gaan die zaken klaarblijkelijk, gewoon met grote zekerheid verkondigen dat er geen relatie is, terwijl het onderzoek zo'n harde conclusie helemaal niet toelaat.
    Hetzelfde bij het bijenonderzoek van ditzelfde instituut.
    Het lijkt erop dat zij een bepaald standpunt alsmaar willen benadrukken, namelijk milieufactoren zoals gif, insecticide en elektromagnetische radiofrequentie velden kunnen weinig of geen invloed hebben, alleen ziektekiemen komen daarvoor in aanmerking, die met chemische middelen betreden moeten worden.
    Speelt hier mogelijk de financier een rol?
    Jan v Gils NPS Rotterdam

    Reageer

Re:ageer