Wetenschap - 1 januari 1970

<KOP>‘Ik ben geen spion, ik ben een Russisch patriot’

‘Ik ben geen spion, ik ben een Russisch patriot’

‘Ik ben geen spion, ik ben een Russisch patriot’


Prof. Alexey Yablokov blijft waarschuwen voor risico’s kernafval

Opkomen voor het milieu is in Rusland niet zonder risico.
Milieugroeperingen worden nogal eens gezien als een dekmantel voor
spionage. Dat zegt prof. Alexey Yablokov, oud-milieuadviseur van Michael
Gorbatsjov en Boris Jeltsin, die vorige week een lezing hield in Wageningen
op uitnodiging van Frontis, Wageningen UR. Zelf is hij ook een
milieuactivist. Hij probeert al tien jaar lang de gevaren van nucleair
afval onder de aandacht te brengen. Maar er wordt slecht naar hem
geluisterd, vertelt hij.

Op zijn kantoorkamer op het Internationaal Agrarisch Centrum vertelt
Yablokov kordaat over zijn pogingen mensen meer bewust te maken van het
gevaar van radioactiviteit, en over de moeilijkheden die hij hierbij
ondervindt. De 69-jarige hoogleraar mariene biologie, specialist in de
genetische effecten van radioactieve straling, levert sinds begin jaren
negentig openlijk kritiek op het Russisch beleid rond kernafval.
Kernafval is overal in het land gedeponeerd zonder na te denken over de
consequenties, zegt hij. Als milieuadviseur van de presidenten Gorbatsjov
en Jeltsin, en via tal van organisaties zoals de National Security Council
en de Russian Federal Council, heeft Yablokov geprobeerd de aanpak van deze
milieucatastrofe hoger op de agenda van de overheid te krijgen. Echter tot
nu toe met weinig succes, de politiek werkt niet mee. ,,Ik maak me zorgen
over de komende jaren. President Poetin is niet zo milieubewust. Hij heeft
een militaire achtergrond. Toen hij nog chef van de geheime dienst was, zei
hij dat milieuorganisaties een dekmantel zijn voor spionage.’’ De
hoogleraar voelt zich daarmee aangesproken. Hij richtte per slot van
rekening in Moskou een onafhankelijk centrum voor milieubeleid op.
Luidkeels en met ironie in zijn stem zegt hij: ,,Ik ben het natuurlijk niet
met Poetin eens. Ik ben geen spion, ik ben een Russisch patriot.’’

Tsjernobyl

,,Tijdens het communistische regime is veel kapotgemaakt’’, verzucht hij
even later. ,,Radioactief afval van kernreactoren en fabrieken waar
kernwapens zijn vervaardigd in de koude oorlog is simpelweg in rivieren
gedumpt. Ook is kernafval opgeslagen, maar niemand weet hoelang de betonnen
of metalen wanden het uithouden. Een continu gevaar vormt ook een aantal
kernreactoren die vergelijkbaar zijn met de reactor in Tsjernobyl.’’ Zelfs
in het Ismailovsky-park in Moskou is radioactief afval terechtgekomen.
,,Tsjetsjeense rebellen hebben containers met radioactief materiaal in het
park geplaatst. Ze wilden laten zien dat ze bereid zijn dit wapen te
gebruiken.’’
Toen Yablokov nog als milieuadviseur werkte voor president Jeltsin, had hij
meer hoop dan nu op een serieuze aanpak van de milieuproblemen. Jeltsin
stond volgens hem open voor allerlei initiatieven. Maar voordat de
milieuadviseur met zijn baas kon praten, moest hij eerst door verschillende
lagen van bureaucratie heen. En de bureaucraten verdedigden de belangen van
de industrie, het leger en andere sectoren, terwijl er geen machtige groep
binnen de Russische regering bestaat die voor het milieu lobbyt. Zo kwam er
bijvoorbeeld niets terecht van Yablokovs voorstel om bij het tienjarig
‘jubileum’ van de Tsjernobyl-ramp iets te doen voor de miljoenen mensen die
in het getroffen gebied wonen.

Perestrojka

Terugdenkend aan de tijd van Gorbatsjov zegt de hoogleraar: ,,Na de val van
het communisme bestond er een groot milieubewustzijn onder de bevolking.
Maar dit was niet genoeg. In de eerste jaren van de perestrojka hadden
politici wel wat anders aan hun hoofd dan de gevaren van kernreactoren en
kernafval. We waren te druk bezig met onze economische problemen.’’
De Russische regering blijft jammerlijk passief als het gaat om het
nucleaire afval dat her en der is gedumpt en nu de volksgezondheid in
gevaar brengt, stelt Yablokov. Ook in de rest van de wereld onderschat men
volgens hem het gevaar van radioactiviteit. ,,Onder druk van de nucleaire
industrie zijn de toegestane doses radioactiviteit in de loop van de
voorbije zestig jaar zelfs honderd maal hoger geworden.’’
De onderzoeker kan niet geloven dat zo lichtzinnig wordt omgegaan met
radioactiviteit. Hij denkt meteen aan de tragiek van Tsjernobyl. ,,De
miljoenen mensen die in de besmette gebieden in de Oekraïne en Wit-Rusland
leven, merken het duidelijk aan hun gezondheid. Kanker komt er meer voor
dan elders en er worden tal van kinderen geboren met lichamelijke
afwijkingen.’’

Nucleaire industrie

De International Atomic Energy Commission van de VN heeft de
verantwoordelijkheid voor het vaststellen van veiligheidsnormen voor
radioactieve straling voor de hele wereld. Het is deze organisatie die
volgens Yablokov haar oren laat hangen naar de nucleaire industrie. De Rus
is geen onbekende bij de commissie. Aangezien hij onder meer de officiële
Russische vertegenwoordiger voor mensenrechten is, en daarnaast voorzitter
van de commissie voor noodsituaties en ecologische problemen van de
Russische Academie van Wetenschappen, heeft hij meermaals de belangrijke VN-
commissie gevraagd de veiligheidsnormen strenger te maken. Maar hij loopt
elke keer tegen een muur op. ,,Ze zijn blind. Ze willen ons niet horen’’,
zegt de Rus wanhopig, terwijl hij zijn armen de lucht in slaat.
Maar Yablokov is niet iemand die snel opgeeft. Omdat de
Atoomenergiecommissie van de VN wil niet naar hem wil luisteren heeft hij
met andere specialisten in de radioactiviteit het eerste rapport geschreven
voor de in 1998 opgerichte European Committee on Radiation Risk (ECRR).
Deze organisatie moet de suprematie van de VN op het gebied van regelgeving
over stralingsrisico´s doorbreken.
,,In ons eerste rapport, dat we eind januari van dit jaar hebben
gepresenteerd aan het Europese parlement, concluderen we dat de bestaande
veiligheidsnorm voor radioactieve straling, het maximale stralingsniveau,
honderd maal lager moet zijn dan nu het geval is.’’
De Rus vindt dat de huidige regels voor radioactieve straling er niet zijn
om de gewone man te beschermen; ze beschermen de nucleaire industrie. De
veiligheidsnorm is daarnaast op een krakkemikkige manier totstandgekomen.
,,Het maximaal toelaatbare stralingsniveau gaat uit van een bepaald type
persoon. Namelijk een man, 20 jaar oud en gezond. Hoeveel van die mensen
zijn er nu? Hoe staat het met kinderen en ouderen? Die zijn veel
kwetsbaarder voor radioactieve straling. Ook zijn soms zwarte mensen
gevoeliger voor radioactiviteit dan blanken. De huidige norm is gericht op
een beperkt deel van de bevolking.’’
Yablokov is zich ervan bewust dat de initiatieven van wetenschappers om
aandacht van de politiek en de media te krijgen, een beperkt effect hebben.
Wat nodig is, is initiatief in de hoge regionen van de politiek. Toch vindt
hij het geen goed idee zelf de politiek in te gaan. ,,Nee, de politiek is
over het algemeen een vies zaakje. Je moet elke keer compromissen sluiten.
Ik heb geen zin om mijn principes overboord te gooien.’’ |
Hugo Bouter

Re:ageer