Wetenschap - 1 januari 1970

Hydroloog dr Henny van Lanen: ‘Droogte veroorzaakt meer schade dan

Hydroloog dr Henny van Lanen: ‘Droogte veroorzaakt meer schade dan

Hydroloog dr Henny van Lanen: ‘Droogte veroorzaakt meer schade dan

overstromingen’

Noorse stuwmeren en Spaanse grondwaterreservoirs drogen op

De Noren zien hun stuwmeren opdrogen, de Spanjaarden pompen steeds minder
grondwater op en de Ethiopiërs worden geconfronteerd met een voedselcrisis.
Het is allemaal het gevolg van droogte. Volgens hydroloog dr. Henny van
Lanen is het een sterk onderbelicht probleem in de wereld. Andere
natuurfenomenen doen het beter in het nieuws, maar niet omdat ze ernstiger
van aard zijn. ,,De uitbarsting van de Etna en de bosbranden in Australië
zijn spectaculair, maar het aantal doden en de schade zijn veel geringer
dan bij een aanhoudende droogte.''

,,In de VS is het aantal doden als gevolg van droogte drie keer zo hoog als
het aantal doden door overstromingen of tornado's. Vooral oude mensen laten
zich verrassen als het heet en droog weer is. Ze bezwijken van de hitte of
door ademhalingsproblemen'', vertelt ir. Henny van Lanen. De hydroloog, die
vanuit de sectie Waterhuishouding van de universiteit diverse onderzoeken
coördineert en uitvoert in Europa en andere delen van de wereld, weet wat
droogte inhoudt en wat voor desastreuze gevolgen het kan hebben.
Van Lanen vindt het spijtig dat droogte over het algemeen geen hot item is
in de media of de politiek. Hij heeft wel een verklaring: ,,Dit
natuurfenomeen levert veel schade op en het kost talloze mensenlevens, maar
het probleem is dat je het niet zo goed in beeld kan brengen. Het is ook
een traag proces. Er komen wel mensen om, maar dit gebeurt niet plotseling.
Ook de economische schade, bijvoorbeeld door tegenvallende oogsten in de
landbouw, valt niet zo op omdat het pas na lange tijd optreedt.''
Daarentegen zijn overstromingen, bosbranden en tornado's veelvuldig in het
nieuws. Op Discovery-channel zijn de tornadojagers niet meer weg te denken
en de bosbranden in de Verenigde Staten en Australië zijn ook regelmatig op
de buis te zien. Het levert mooie plaatjes op, beaamt Van Lanen, maar meer
ernstige problemen worden naar de achtergrond gedrukt. ,,Op de tv zie ik
wel de uitbarsting van de Etna en bosbranden bij Canberra in Australië,
waarbij vrijwel geen mensen omkomen, maar ik zie niks over de droogte die
Oost-Afrika momenteel teistert. Hier lijden nu miljoenen mensen honger en
velen zullen er onderdoor gaan.''

Stuwmeren
De situatie in Ethiopië en omringende landen is alarmerend, meent Van
Lanen. ,,De regen die normaal in april, juni en september valt, is
uitgebleven. In 1984 kwamen zo'n 1 miljoen mensen om in het door droogte
geteisterde Ethiopië. Gezien de droogte van dit moment, ziet het er naar
uit dat er zich een nog grotere ramp zal voltrekken.''
Een ander land dat momenteel kampt met droogte maar waar men niet zo snel
aan denkt, is Noorwegen, zegt Van Lanen. De energieopwekking met
waterkrachtcentrales is in het geding gekomen. ,,In de herfst van vorig
jaar is er bijna geen regen gevallen, met als gevolg dat de vele stuwmeren
in het land een uitzonderlijk laag waterpeil hebben. De energieopwekking
uit waterkracht is erg belangrijk voor het land, maar blijft nu achter. De
elektriciteitsbedrijven hebben inmiddels de prijzen al opgeschroefd.''

Het gebrek aan regenval heeft indirect geleid tot sterfgevallen, weet Van
Lanen. Een aantal bejaarden hebben vanwege de verhoogde energieprijs hun
verwarming - in Noorwegen doorgaans elektrisch - uitgezet en zijn
vervolgens gestorven door onderkoeling.
Waarschijnlijk pas in mei zal het waterpeil van de stuwmeren gaan stijgen.
Dan smelt de sneeuw en valt weer de eerste regen. De Noren hebben nooit
eerder problemen gehad om aan hun energiebehoefte te voorzien, zegt Van
Lanen. Maar ze worden nu met de neus op de feiten gedrukt; hun
energieopwekking is afhankelijk van de grillen van de natuur.

Spaarbekkens
Van Lanen wijst erop dat er in Europa met grote zorg gekeken wordt naar
overstromingen. In Duitsland en Nederland herinnert men zich de
overstromingen van vorig jaar en in 1993 en 1995 maar al te goed. Dure
maatregelen, zoals het verhogen van dijken, zijn het gevolg. Tegelijkertijd
lijkt men echter de perioden van droogte snel te vergeten. Van Lanen vindt
dit wat krom. ,,De droogte in Nederland van 1976 was desastreus. De schade
liep in de honderden miljoenen. De schade door de overstromingen in 1995 is
veel minder, zo'n honderd miljoen euro.''
Om wat voor schade gaat het in perioden van droogte? Van Lanen noemt de
tegenvallende landbouwoogsten. Ook de drinkwatervoorziening en de
scheepvaart lijden eronder. ,,Men krijgt bij weinig regenval moeite om de
spaarbekkens in de diverse delen van het land te vullen met rivierwater van
voldoende kwaliteit. Er is in Nederland voldoende water, maar het betekent
wel herdistributie van water en dat kost handenvol geld.''
Van Lanen vertelt over de Maas die in 1976 en 1947 nagenoeg droog viel.
,,De Maas stroomde bijna niet meer. Het debiet was geruime tijd minder dan
10 kubieke meter per seconde. In 1947 zaten de boten vast op de bodem van
de rivier.'' Een derde kostenpost vormen de grote elektriciteitscentrales
die het Maaswater als koelwater gebruiken. Bij lage rivierafvoer moeten ze
noodgedwongen overschakelen op water uit de koeltorens. Verder is er de
ecologische schade. ,,De Grensmaas is het grootste probleem. Deze Maastak
is een belangrijke ecologische corridor, maar zonder stroming sterven
waterplanten en vissen af door zuurstofgebrek.''

Ontzouten
De problemen in Nederland stellen echter niet veel voor vergeleken met die
in het Middellandse Zeegebied, stelt Van Lanen. ,,Hier gaat men door met
grondwater oppompen tot de putten droogvallen. De EU zou een goed beleid
moeten voeren om dit te voorkomen. Er is tot nu toe geen duurzame oplossing
voor watertekorten. In Portugal bijvoorbeeld heeft de EU de bouw van een
stuwmeer in de Upper Guardiana-rivier gesubsidieerd, maar er is niet genoeg
water om het te vullen. En in Spanje stimuleert de EU de onttrekking van
grondwater in de landbouw terwijl de voorraden juist opraken.''
Efficiënter watergebruik in de landbouw biedt in sommige gevallen uitkomst,
stelt Van Lanen. Een andere oplossing is water ontzouten. ,,De rijke
oliestaatjes in het Midden-Oosten hebben daar genoeg geld voor, landen als
India en Portugal momenteel helaas niet.'' Op zoek gaan naar nieuwe
grondwaterreservoirs biedt geen soelaas, denkt Van Lanen. ,,Die hoop hebben
we niet meer. Ze zijn allemaal wel in kaart gebracht.''
Wat de oplossingen ook mogen zijn, volgens Van Lanen zal in dit millennium
droogte net zo'n groot probleem zijn als overstromingen. Beleidsmakers
zouden daarop in moeten spelen. Meer onderzoek naar de achterliggende
oorzaken van droogte zoals veranderingen in oceaanstromingen, en naar de
effecten van droogte, is volgens de hydroloog hard nodig. Hij denkt ook aan
de ontwikkeling van waarschuwingssystemen, die met behulp van satellieten
en verbeterde weermodellen perioden van droogte tot op zekere hoogte kunnen
gaan voorspellen.
,,Droogte springt niet zo in het oog als een overstroming. Het gaat
allemaal wat geleidelijker. De Amerikanen noemen het ook een 'kruipend'
fenomeen. Maar wel een met rampzalige effecten.''
Hugo Bouter

Fotobijschrift:
Hydroloog dr Henny van Lanen: ,,Droogte levert veel schade op, maar het
valt niet zo op omdat het pas na lange tijd optreedt.''

Re:ageer