Wetenschap - 24 januari 2002

Honger moet centraal staan in Wageningen UR

Honger moet centraal staan in Wageningen UR

Gem?leerde groep wetenschappers roept op tot meer aandacht voor wereldvoedselprobleem

Het schiet niet op met de bestrijding van honger in de wereld. Er is genoeg voedsel, maar het wordt nog steeds ongelijk verdeeld, waardoor 820 miljoen mensen ondervoed zijn. Over 25 jaar dreigt een absoluut wereldwijd tekort, doordat de bevolking groeit. 39 Wageningse wetenschappers roepen op tot meer aandacht binnen Wageningen UR voor het probleem. En daar kan Wageningen UR nog aan verdienen ook.

In een helder geschreven rapport presenteren 39 senior onderzoekers uit alle hoeken van Wageningen UR een nieuwe visie op het wereldvoedselprobleem. Omdat agronomen, economen, bio-fysici en sociologen samen tot de visie kwamen, omvat die alle denkbare aspecten van het probleem. De belangrijkste verdienste van het rapport is dan ook dat het overzicht geeft en idee?n aandraagt voor verdere uitwerking. De onderzoekers namen de afgelopen drie jaar deel aan zes workshops, georganiseerd in het Wageningen Platform for Food Security (WPFS).

Tijdens de VN-voedseltop in 1996 werd besloten het aantal hongerigen in de wereld terug te brengen tot vierhonderd miljoen in 2015. Zes jaar verder lijkt dat niet te gaan lukken. Nog steeds eten 820 miljoen mensen te weinig om in hun energie-behoefte te voorzien. Honger is hardnekkig. Bovendien zijn daarnaast miljarden mensen kwalitatief ondervoed, met tekorten aan bijvoorbeeld ijzer, jodium of vitamine A. Honger is ook een complex probleem, stellen de onderzoekers.

Neerwaartse spiralen

Mensen die honger hebben, zitten vaak in neerwaartse spiralen. Slechte voeding leidt bijvoorbeeld tot ziekte of zwakte. Daardoor blijven ze arm en houden ze voedingsproblemen. Ouders met honger voeden ook hun kinderen slecht, die zich daardoor slecht ontwikkelen en slecht presteren op school. En wie honger heeft, denkt alleen nog maar aan overleven. Daardoor worden bodems uitgeput door te intensief gebruik. Of ontstaan conflicten die weer armoede en honger veroorzaken.

Het rapport duidt meer van dergelijke mechanismen. Een daarvan verklaart het verschil tussen de landbouwontwikkeling in Europa tijdens de industri?le revolutie en die van nu in Afrika. In Europa stuwde een hogere vraag naar voedsel de prijzen op, waardoor meer ge?nvesteerd werd in de landbouw, zodat die meer ging produceren. In het huidige Afrika is ook veel vraag naar voedsel, maar de prijs van voedsel blijft laag doordat het voedseloverschot in ontwikkelde landen gedumpt wordt in ontwikkelingslanden. Daardoor ontbreekt het aan een stimulans om de landbouw te ontwikkelen.

Technische ontwikkeling

Vanuit dit soort economische benaderingen komt het rapport toch ook tot een pleidooi voor technische ontwikkeling in de landbouw. Landbouw moet weer op de agenda, stellen de onderzoekers dan ook. Dat wordt uitgewerkt in tien strategie?n. Vermijden van risico is een van die strategie?n. Oorlog, ziekten, maar ook droogte en vervuiling doen de opbrengsten schommelen en brengen harde slagen toe aan de zwaksten in de samenleving. Veredelaars en biotechnologen moeten daarom - anders dan tijdens de groene revolutie - streven naar opbrengststabiliserende gewassen en niet alleen naar die met de hoogste opbrengst. Ook een stabiliserend prijsbeleid is nodig. In de internationale handel moeten arme landen hun markten kunnen beschermen. Rijke landen mogen hun overschotten, gefinancierd door inkomenssteun aan hun boeren, niet meer dumpen in arme landen. Ook binnen landen moet de welvaart beter verdeeld worden. Kwetsbare groepen moeten betrokken worden in het armoedebeleid en maatschappelijke organisaties hebben daarin een belangrijke rol.

Maar er moet ook simpelweg meer voedsel geproduceerd worden. Dat vraagt om maatwerk, denken de onderzoekers. In gebieden met ongunstige productie-omstandigheden moeten gewassen en technieken afgestemd worden op de omstandigheden. Overal dezelfde kunstmest gebruiken werkt bijvoorbeeld niet, omdat tekorten aan specifieke micronutri?nten opname van andere nutri?nten beperken. Experts moeten daarvoor gaan samenwerken met lokale boeren. Omdat de vraag naar voedsel zal toenemen, moet in gebieden met hoog potentieel de productie omhoog, maar met respect voor het milieu. Precisielandbouw kan de opbrengsten doen stijgen terwijl ook het milieu er wel bij vaart.

Daarnaast kijkt het rapport naar de opname van voedingsstoffen door het lichaam. Wie bijvoorbeeld diarree heeft, kan wel genoeg eten hebben, maar neemt toch te weinig voedingsstoffen op. Dat vraagt om afstemming van gezondheidszorg en landbouwbeleid. In veel landen gebeurt dit niet, en ook het sectorbeleid in de ontwikkelingssamenwerking motiveert niet tot samenwerking.

Last but not least vraagt het rapport om een voorzorgsbeleid voor de wereldwijde beschikbaarheid van voedsel op de langere termijn. Als er een absoluut tekort aan voedsel komt, dan moet in de toekomst de productie snel omhoog kunnen. Onderzoek naar toepassingen van biotechnologie voor ontwikkelingslanden verdient bijvoorbeeld meer investering. Maar ook moet opgepast worden dat landbouwgrond en menselijk kapitaal in productieve gebieden - Nederland bijvoorbeeld - niet al te gemakkelijk en onomkeerbaar verloren gaan. Daarom is ook de multifunctionele landbouw hier nog niet zo'n slecht idee.

Vraagtekens

Hoewel nog niet eens volledig, is dit al een fors verlanglijstje. Dat geeft een van de redacteuren, dr Prem Bindraban van Plant Research International, ook toe. Naast een zorgvuldige inhoudelijke analyse, is het rapport dan ook een oproep aan Wageningen UR en partners daarbuiten voor meer aandacht voor voedselzekerheid. Het rapport zet vraagtekens bij een aantal trends die niet ten goede komen aan de hongerigen in de wereld. Een daarvan is het privatiseren van het landbouwonderzoek. Daardoor is ook in Wageningen UR de aandacht voor internationale en complexe problemen als voedselzekerheid tanende, zeggen de onderzoekers. Toch is het voor Wageningen UR van strategisch belang om hierin meer te investeren. Want er is een markt voor complexe problemen, denkt de groep. Een doordachte analyse van de oorzaken van complexe problemen vraagt om een interdisciplinaire benadering. En Wageningen UR is daar sterk in, zegt Bindraban.

Bindraban: "Als wetenschappers hebben we ook de taak naar de langere termijn te kijken. Als iedereen vandaag roept om rechtsaf te gaan, moeten we er ook op wijzen dat op de langere termijn linksaf wellicht beter is. Ook de instelling heeft de verantwoordelijkheid om die moeite te nemen. In haar eigen belang."

Joris Tielens

Op 30 januari 2002 organiseert het Wageningen Platform for Food Security een workshop over voedselzekerheid. Ge?nteresseerden kunnen contact opnemen met Sander Essers (sander.essers@sg.osa.wau.nl) of Prem Bindraban (p.s.bindraban@plant.wag-ur.nl). Het rapport Wageningse visies op voedselzekerheid is te bestellen bij Elise Jacobs, (e.c.jacobs@plant.wag-ur.nl) o.v.v. aanvraag rapport visies voedselzekerheid.

Landbouw moet weer op de agenda

Vraagtekens bij privatiseren landbouwonderzoek

Re:ageer