Organisatie - 10 juli 2008

‘Hogeschool heeft bedrijfsaanpak nodig’

Ellen Marks is een selfmade manager die groot is geworden in het bedrijfsleven. En dat zal Van Hall Larenstein de komende jaren merken. De nieuwe algemeen directeur neemt geen genoegen met vrijblijvend gepraat over verbeteringen. ‘Je merkt dat mensen in het hoger onderwijs niet altijd gewend zijn om te werken vanuit kaders en concrete afspraken. Maar het is nodig.’

achtergrond_0_152.jpg
Het grijze bureau en de kasten in haar werkkamer bij Van Hall Larenstein (VHL) in Velp ogen nog leeg. Ellen Marks heeft een pittig programma, zodat iedereen uit de organisatie haar leert kennen voor de zomer. ‘Dan kunnen we in augustus met volle schwung van start. Daarna gaan we mijn kamers in Leeuwarden, Wageningen en Velp wel een beetje opleuken.’
De nieuwe directeur van Van Hall Larenstein spreekt snel en geanimeerd. Ze is direct en gebruikt klare taal. Een selfmade manager noemt ze zichzelf. Na 22 jaar in het bedrijfsleven, maakte ze zes jaar geleden de overstap naar het onderwijs. De eenzijdige focus op targets was haar tegen gaan staan. ‘Ik werk graag resultaatgericht, maar dat moet altijd hand in hand gaan met aandacht voor de mensen waarmee je die resultaten behaalt.’ Marks kwam toevallig een vacature bij InHolland in Diemen tegen en werd opleidingsmanager.
‘De eerste weken had ik wel een paar cultuurshocks te pakken’, herinnert Marks zich. ‘Mijn eerste vergadering met het managementteam vergeet ik van mijn leven niet. Ter voorbereiding had ik een heel stuk doorgeakkerd dat op de agenda stond. Er werd een rondje gemaakt en iedereen vond het een goed stuk. Op naar het volgende agendapunt. Ik stak mijn vinger op en zei: ho, wacht even. Wie gaat nou wat wanneer daarmee doen? Nou, ze moesten aan de zuurstof.’ Dit voorbeeld is illustratief voor wat Marks tegenkwam en soms nog tegenkomt in hbo-land, vertelt ze. ‘Maar ik ben optimistisch ingesteld. Daar waar het me in de weg zit, verander ik het.’

Bedrijfsmatige aanpak
Marks meent dat een bedrijfsmatige aanpak bij hbo-instellingen noodzakelijk is. ‘Een onderwijsinstelling bekleedt een maatschappelijke functie. De middelen die de overheid daarvoor ter beschikking stelt, moet je deugdelijk besteden. Dat betekent bijvoorbeeld dat je niet te hoge overheadkosten mag hebben op personeel en dat je afspraken met studenten nakomt, zoals goed onderwijs en kloppende roosters. Je merkt wel dat mensen niet altijd gewend waren om te werken vanuit kaders en concrete afspraken. Maar dat het nodig is, behoeft geen betoog.’
Hogeschool InHolland heeft een turbulente periode achter de rug. Marks kwam er werken toen er net een grootschalige fusie aan de gang was. Tegelijkertijd ging met de invoering van het competentiegerichte onderwijs het onderwijshuis op de schop. ‘Achteraf gezien heeft InHolland een iets te grote broek aangetrokken. Op alle fronten was de trein in beweging. Je had nergens een station om even uit te stappen of op te frissen. Mensen konden niet altijd aan boord blijven en bovendien richtten mensen zich intern, omdat daar veel op orde moest komen. De instelling verloor de verbinding met de buitenwereld en het beroepenveld.’
Toch vindt Marks het niet eerlijk dat InHolland nog steeds een slecht imago heeft. ‘Er zijn heel veel dingen die goed gaan. En destijds zeiden concullega’s van andere hbo’s soms: bij ons in het ook niet helemaal op orde, maar wij staan godzijdank niet in de schijnwerpers.’
Ondanks, of misschien juist dankzij de hectiek, heeft Marks met veel plezier bij InHolland gewerkt. ‘Vooral in mijn rol als directeur in het Alkmaarse heb ik veel bereikt. Intern is alles nu goed op orde en de contacten met de buitenwereld zijn aangehaald. Er was veel te doen, maar dat vond ik heerlijk. Ik moet iets hebben om mijn tanden in te zetten.’

Pareltjes
Aan de ervaringen bij InHolland zal ze bij VHL veel hebben, verwacht Marks. ‘VHL is op instellingsniveau nog niet gefuseerd en ook de verschillende locaties zijn nog niet echt dicht bij elkaar gekomen. Je moet elkaars pareltjes weten te pakken en benutten. Dat krijg je niet voor elkaar door vanaf een zeepkist te roepen: gij zult vanaf heden samenwerken. Maar je moet kijken hoe je toch van elkaar kunt leren.’ Als voorbeeld noemt Marks het competentiegerichte onderwijs, dat op de VHL-locaties op andere manieren is opgezet. ‘Daar kun je nu je voordeel mee doen door ze gezamenlijk te evalueren en de best practices uit de trajecten te halen.’
Daarnaast is het volgens Marks belangrijk om te zorgen dat medewerkers warm gaan lopen voor VHL en er trots op zijn om voor die organisatie te werken. ‘VHL is nog geen organisatie met één cultuur. Mensen praten nog over Van Hall én Larenstein. Het enige wat we gemeenschappelijk hebben is dat we allemaal als hbo-instelling werkzaam zijn in het groene domein en onderdeel zijn van Wageningen UR. Je kunt het nieuwe merk VHL niet laden binnen de organisatie als je het nog niet met elkaar hebt gehad over de gemeenschappelijke identiteit. We moeten gezamelijk onze kerncompetenties, toekomstvisie en strategie bepalen. Daar gaan we na de zomer mee beginnen.’
Marks wil bovendien de doelen van de organisatie koppelen aan de persoonlijke doelen van mensen. ‘Als je die doelen zodanig faciliteert dat medewerkers zelf ook een stap verder komen, creëer je een wisselwerking.’
Als directeur bij InHolland was Marks nauw betrokken bij de hervorming van het onderwijshuis. ‘Competentiegericht onderwijs is niet meer of minder dan het combineren van houding, vaardigheden en kennis. De kenniscomponent moeten we in de gaten houden’, benadrukt Marks. ‘Daarbij moet je goed kijken naar de verschillende docentrollen en wat wel en niet bij iemand past. Er moeten ontwikkelingstrajecten komen om docenten beter te faciliteren om die rollen uit te voeren. Het kan niet zo zijn dat je als docent bijvoorbeeld twintig jaar lang management doceert, maar nog nooit een bedrijf van binnen hebt gezien. Deskundigheidsbevordering gaat verder dan je vakliteratuur bijhouden.’

Vakidioten
Het komende jaar focust Marks zich bij Van Hall Larenstein op de evaluatie en, waar nodig, bijstelling van het competentiegerichte onderwijs. De evaluatie gaat dit najaar van start. Ze stelt alvast gerust: ‘Het is een valkuil om als een idioot overal meteen aanbevelingen te implementeren. Daar stappen we niet in. Mogelijke veranderingen gaan we weloverwogen en gefaseerd invoeren, zodat studenten en docenten er geen last van hebben.’
Een tweede grote lijn vormt het op orde krijgen en houden van ‘de beruchte dagelijkse kwaliteit’. ‘Bijna alle hbo-instellingen hebben daar moeite mee. Als je dagelijkse kwaliteit op orde is, geeft niemand je een pluim. Maar als het niet deugt is het een bijzonder grote bron van ontvredenheid. En terecht.’
Overigens kwam Marks nieuwe baan bij VHL toevallig op haar pad. Ze werd gevraagd en toen ze zich erin ging verdiepen, raakte ze enthousiast. ‘Het is natuurlijk erg interessant om een universiteit in je achtertuin te hebben. En het groene domein op zich - natuur, gezonde voeding en leven - spreekt me persoonlijk waanzinnig aan. Ik ben een buitenmens, dit is een domein waar ik me in thuis kan voelen. Ik kom in hbo-land overal gedreven en tot op het bot betrokken mensen tegen die allemaal hun stinkende best doen. Maar hier vind je de echte vakidioten, en dat bedoel ik heel positief. En studenten kiezen hier echt voor. In het economische domein zie je nog wel eens mensen die later snel veel geld willen verdienen of nog niet weten wat ze willen. Maar als je iets met dieren wilt doen of met je poten in de klei wilt staan, kies je vanuit een intrinsieke motivatie.’
Van cultuurverschillen tussen InHolland en VHL heeft de nieuwe directeur nog geen last. ‘In de organisatie zie ik qua ambitieniveau of drive geen verschil. Misschien nemen we hier alleen meer tijd voor elkaar, om over dingen te praten en tot stand te brengen. Dat vind ik ook wel plezierig.’

Ellen Marks
1963 Geboren in Heemskerk
1980 Na de havo aan het werk in het bedrijfsleven
1981 Werkzaam bij kredietvezekeraar NCM, vanaf 1987 in het management
1996 Manager bij Vedior, eindverantwoordelijk voor vijf vestigingen
2002 Opleidingsmanager bij InHolland in Diemen
2005 Directeur van de School of Economics Alkmaar/Zaanstad van InHolland
2008 vanaf 1 juni algemeen directeur van Van Hall Larenstein
Ellen Marks is getrouwd, heeft twee honden en mag graag hardlopen, fietsen en schaatsen

Re:ageer