Wetenschap - 1 januari 1970

Hoe hop onvruchtbaar maakt

‘Op Rikilt willen we het gebruik van verboden stoffen in veevoer en vlees aantonen’, zegt dr Toine Bovee. ‘Daarvoor hebben we deze gemodificeerde gistcellen gemaakt.’Maar toen hij de gistcellen uittestte op stoffen uit hop vond Bovee een verklaring voor het fenomeen dat vrouwen die vroeger hop plukten voor de bereiding van bier tijdelijk geen kinderen konden krijgen.

De gistcel van Bovee is gevoelig voor het vrouwelijk geslachtshormoon estradiol, en voor alle stoffen die de werking van estradiol imiteren.

Sommige van die stoffen worden illegaal gebruikt om dieren sneller te laten groeien. Andere, de fyto-oestrogenen, zitten in onze voeding. Daarvan vragen onderzoekers zich af of ze goed of slecht zijn voor de gezondheid. Dat effect hangt af van de receptor waaraan ze zich vastmaken. Hormonen en hormoonachtige stoffen hebben pas effect als ze zich vastmaken aan een receptor.

‘Estradiol hecht aan twee receptoren’, zegt Bovee. ‘De ene, de alfa-receptor, vind je vooral in de voortplantingsorganen en in de borst, en zorgt ervoor dat die organen in de puberteit tot ontwikkeling komen. Maar koppelen er te veel moleculen aan die receptor, dan stijgt daardoor de kans op kanker. Van de andere receptor, de bèta-receptor, kennen we die negatieve effecten niet. Die receptor vind je vooral in de hersenen en de botten, en is verantwoordelijk voor de positieve effecten van estradiol, zoals de groei van het skelet en het verlagen van het cholesterol.’

Bovees gistcellen hebben zowel een alfa- als een bètareceptor. Koppelen er stoffen aan de receptoren, dan kunnen de onderzoekers dat zien doordat de cellen een groen fluorescerend eiwit aanmaken. Bovee kon ermee achterhalen dat de fyto-oestrogenen in onze voeding, zoals die uit soja en granen, koppelen aan de ‘goede’ bètareceptor. ‘Maar er is één uitzondering’, zegt Bovee. ‘In hop, dat bierbrouwers gebruiken, zit een stof die koppelt aan de alfa-receptor.’ Aan de alfa-receptor hechten ook stoffen die in de anticonceptiepil zitten. Dezelfde stof zit ook in supplementen die, volgens de fabrikanten, vrouwen grotere borsten geven. ‘Je hoort mij niet zeggen dat die pillen werken’, zegt Bovee. ‘Maar op basis van dit onderzoek denk ik dat het zou kunnen.’

De onderzoeker benadrukt dat het uittesten van de voedingscomponenten met zijn gistcel maar een uitstapje was. De cellijn is ontwikkeld om in veevoer, urine en vlees van koeien te zoeken naar stoffen met een hormonale werking die daar niet int huis horen. ‘We hebben ook een aantal groeibevorderaars uitgetest’, zegt Bovee. ‘En ook daarbij hebben we interessante dingen ontdekt’. Eén daarvan is dat het hormoon nandrolon, dat volgens de handboeken een variant is van het mannelijk geslachtshormoon testosteron en de androgeenreceptor prikkelt, ook een oestrogeen is. ‘Daarom werkt het waarschijnlijk zo goed’, zegt Bovee. ‘Het is eigenlijk twee hormonen in één.’

Het onderzoek van Bovee is verschenen in de Journal of Steroid Biochemistry and Molecular Biology. / WK

Re:ageer