Wetenschap - 1 januari 1970

Hoe de superkoe het doet is onbekend

,,Wat er precies gebeurt weet ik niet’’, zegt drs Silvia Liefers. ,,Ik heb er vier jaar mijn hoofd over gebroken, maar ik ben er niet achtergekomen.’’ Liefers ontdekte varianten in het gen voor het hormoon leptine, die melkkoeien helpen om sneller drachtig te worden.

Een probleem in de intensieve veehouderij is dat van de hardwerkende melkkoe die nadat ze een kalf heeft gekregen zoveel melk produceert dat ze niet genoeg energie overhoudt om een volgende keer vlot drachtig te worden. ,,Wij wilden genetische varianten van koeien-genen vinden waardoor koeien veel melk geven en daarna weer makkelijk drachtig worden’’, zegt Liefers.
Liefers bestudeerde het gen voor leptine, een stof die wordt aangemaakt door groeiende vetcellen. Hoge leptinespiegels verhogen de aanmaak van hormonen die koeien vruchtbaar maken, en remmen de voedselopname. ,,Het hormoon is dus een schakel tussen voedselinname en vruchtbaarheid’’, zegt Liefers. Een verband tussen de hormoonconcentratie en de varianten van het leptinegen heeft Liefers niet gevonden. Wel vond ze genetische varianten die van koeien ‘superkoeien’ maakten.
In de promotor van het leptinegen – de schakelaar die het gen aanzet – hadden sommige koeien afwijkingen in de DNA-sequentie. Die koeien werden sneller vruchtbaar na het afkalven en konden dus aanspraak maken op het predikaat ‘superkoe’. Toch kon Liefers geen verband vinden tussen die variatie en de leptinespiegel.
Liefers ontdekte ook een afwijkend stukje DNA in een intron van het leptine-gen -een stukje DNA dat door de cel niet word afgelezen en dus officieel geen functie heeft. Toch zorgde de afwijking in dat stukje ‘nutteloos’ DNA ervoor dat koeien meer melk gaven zonder dat ze daardoor meer moeite hadden om drachtig te worden.
Hoe dat kan weet Liefers niet, maar ze heeft wel een vermoeden. ,,De variaties hangen misschien samen met een andere genetische verandering die op een aangrenzend gen ligt. Daar is dan iets gebeurd waardoor koeien meer melk zijn gaan geven.’’ | W.K.

Silvia Liefers promoveert op 20 april 2004 bij prof. Johan Arendonk, hoogleraar Fokkerij en genetica.

Re:ageer