Wetenschap - 7 juni 2011

Het einde van het Amazone regenwoud?

tekst:
Gastredacteur

Brazilie heeft de natuurwetgeving versoepeld. Toch is het spel tussen overheid, landbouw- en natuurlobby nog niet gespeeld, zeggen Peter Zuurbier en Stephanie Ruiter van het Latin America Office van Wageningen UR.

De huidige wetgeving voor het landgebruik in Brazilie stamt uit 1965, maar pas in 1988 ontstonden op federaal en staatsniveau milieuministeries om onder andere toe te zien op de uitvoering van de wetgeving. Had dat effect? In zekere zin wel. Zo verminderde de ontbossing van 2.7 miljoen hectare in 2004 naar 0.7 miljoen hectare in 2009. Maar of dat nu het gevolg was van meer handhaving, valt ernstig te betwijfelen.
De wet van 1965 was verre van volmaakt. Afgezien van de reservaten die volledig werden beschermd, bestond er grote onduidelijkheid over de regel dat 80% van iemands land in de Amazone  –  Permanent Preservation Areas (APP)  - beschermd moest worden en 20% voor commerciële doeleinden mocht worden gebruikt. In de praktijk was de monitoring vaag en leidde slechts in weinig gevallen tot gerechtelijk ingrijpen, laat staan veroordeling. De wet bestaat intussen uit 16.800 artikelen, is veel te complex geworden voor alle actoren en is niet te handhaven.
Externe krachten hebben de afgelopen 10 jaar geprobeerd de wet op te rekken. De discussie over de  voedselproductie in relatie tot de groei van de wereldbevolking bracht de landbouw in een gunstige positie om extra claims op grond te leggen. Toch beperkte diezelfde landbouwwereld de productie ook. Sojaproducenten in Mato Grosso bijvoorbeeld beperkten hun productie vrijwillig, omdat ze maar al te goed begrepen dat de reputatie van haar sector van belang was voor haar concurrentiepositie wereldwijd. Satellieten monitoren de handhaving van deze afspraak.
In de afgelopen 5 jaar werd de tegendruk groter.  Het overheidscontroleorgaan IBAMA zette hard in op handhaving van de wet, gaf steeds minder kapvergunningen af en beperkte de vestiging van nieuwe woongebieden voor de arme stedelijke groepen in kwetsbare gebieden in de Amazone. Overigens geen gemakkelijke opgave als je bedenkt dat het Amazone gebied circa 540 miljoen hectare omvat – Nederland telt er 4.2 miljoen!- , waar circa 23 miljoen mensen wonen. De steun voor natuurbehoud bleek ook uit de presidentsverkiezingen in 2010, waarbij de groene partij van Marina Silva in de eerste ronde 20% van de stemmen haalde.
De discussie over de nieuwe wet is terug te brengen onder de titel: landbouw of natuurbehoud. De eerste groep wijst op de verantwoorde mogelijkheden voor productievergroting in de landbouw, de tweede groep wijst op de biodiversiteit, kwetsbaarheid van de Amazone en de nadelige gevolgen voor het klimaat. Degenen die een tussenpositie innemen, wijzen op de mogelijkheden voor landbouwproductie in de al bestaande veeteeltgebieden en minder kwetsbare savannegebieden en de ruimte die de huidige wet al biedt voor uitbreiding van het landbouwareaal met 104 miljoen hectare –schrik niet van de getallen!    
Feitelijk krijgen landeigenaren nu een generaal pardon voor het illegaal ontbossen van hun land voor 2008. Het nu nog bestraffen van deze eigenaren wordt daarmee gestopt, als het al ooit was begonnen. Ook wordt de natuurbescherming langs rivieren en beken beperkt van 30 naar 15 meter in het geval van beekjes smaller dan 10 meter. Bovendien kunnen nu gebieden die in handen zijn van de staat worden aangewend voor andere doeleinden dan natuurbehoud. Het gaat om circa 70 miljoen hectare die nu kwetsbaar zijn: geen bescherming, geen interventies om de functie te handhaven, geen heldere eigendoms- en gebruiksrechten. Komen deze allemaal in private handen? Nee, dat niet, maar het zal zeker in sommige gebieden leiden tot functieverandering.
De meerderheid in de Braziliaanse Tweede Kamer heeft massaal voor wijziging van de wet gestemd. Ook de regering wil doorzetten om de onduidelijkheid over de huidige wet aan banden te leggen, maar de richting waarin de wetstekst nu is gegaan, is voor presidente Dilma Rousef  onaanvaardbaar. Zij pleit al langer voor een scherpe koers om natuurbehoud veilig te stellen.
Wat de discussie ons leert is dat Brazilië worstelt met haar ambities als aanstormende global player. Hoe te balanceren als kampioen in natuurbehoud, kampioen in bulkproductie, topspeler in het terugdringen van armoede in eigen land, voorvechter in de klimaatdiscussie en spelbepaler in het afwegen van conflicterende belangen? Het spel is een Braziliaan eigen, maar met teveel ballen in de lucht is het moeilijk scoren.
Peter Zuurbier en Stephanie Ruiter

Re:ageer