Wetenschap - 14 november 2002

Het Debat: Wordt de groene ruimte een vrijplaats?

Het Debat: Wordt de groene ruimte een vrijplaats?

'Je zou moeten kijken wat stad en land aan elkaar hebben'

"Kabinet geeft groene ruimte vrij", kopte Trouw naar aanleiding van de stellingnamebrief die demissionair minister van ruimtelijke ordening Henk Kamp op 6 november stuurde aan de Tweede Kamer. In de brief stelt Kamp dat er meer mogelijkheden moeten komen om te bouwen in het landelijk gebied. Het contourenbeleid dat zijn voorganger Jan Pronk in de vijfde nota ruimtelijke ordening uiteenzette, waarin duidelijke grenzen werden gesteld aan stedelijke uitbreiding, gaat op de helling, zo lijkt het. De strenge centrale regie die Pronk qua ruimtelijke ordening nastreefde ook. Kamp wil dat het initiatief voor het ruimtelijk beleid meer wordt vormgegeven door provincies en gemeenten. Wordt de groene ruimte inderdaad een vrijplaats voor woningbouw en nieuwe wegen?

Prof. Arnold van der Valk, hoogleraar Ruimtelijk planvorming:

"Een van de markante veranderingen in de brief is het bouwen in het landelijk gebied. Dan roepen de verklaarde tegenstanders gelijk dat heel Nederland wordt volgebouwd, maar in de praktijk wordt de soep niet zo heet gegeten als hij wordt opgediend. Ik deel Nederland graag in in de rekkelijken en de preciezen. De preciezen zijn de Jan Pronks en de Adri Duijvesteins. Die willen duidelijkheid, ze willen het liefst een hoge muur om de stad heen zetten. De rekkelijken zeggen 'laat het nou over aan de lagere overheden'. In de praktijk zie je dat in de fase van de planvorming de preciezen het voor het zeggen hebben, maar als het praktisch worden nemen de rekkelijken het voortouw.

Dat er wat veiligheidsventielen in de vijfde nota worden ingebouwd vind ik wel goed. Het trekken van strakke contouren is heel on-Nederlands. Als er buiten de stad niet gebouwd mag worden, betekent dat in Amsterdam elk gaatje wordt dichtgebouwd, dat de woning- en grondprijzen in de stad enorm zullen stijgen, enzovoorts. Dat wekt enorm veel weerstand. Het is belangrijk om daar de rem op te zetten."

Prof. Frank Berendse, hoogleraar Natuurbeheer en plantenecologie:

"Het zijn duidelijk plannen van een regering die zich noch van de natuur noch van het milieu veel aantrekt. Ik denk dat dit het begin is van het einde van het open landelijk gebied in Nederland. Ik ben er erg van geschrokken. Van de VVD wisten we wel dat ze voor liberalisering waren van het ruimtelijk beleid. Ook van de LPF is het geen verrassing. Van het CDA had ik wel verwacht dat ze op de rem zouden trappen.

De gevolgen zijn nog onzeker, maar als je in een bepaald gebied een woonwijk bouwt, betekent dat meer dan alleen woningen. De wijk moet ook ontsloten worden met infrastructuur en openbaar vervoer, en het betekent qua waterhuishouding dat het ontwaterd moet worden. Dat ontwateren alleen al heeft in de verre omtrek zijn effecten.

Door dit soort maatregelen wordt het niet eenvoudiger om het open landschap en de natuur in Nederland te behouden, zeker als je het optelt bij het nieuwe beleid voor de Ecologische Hoofdstructuur (EHS). Daar wordt niet veertig procent op bezuinigd, zoals was aangekondigd, maar wel vijftig procent."

Prof. Klaas Kerkstra, hoogleraar Landschapsarchitectuur:

"Het lijkt me wel een goede gedachte. Ik wil wel de kanttekening plaatsen dat er dan niet moet worden bezuinigd op de Ecologische Hoofdstructuur. Je kunt niet op alles bezuinigen. Als je meer mogelijk maakt in het landelijk gebied moet je de EHS juist versterken. De financiering kan je dan halen uit het wonen - rood voor groen, heet dat.

Het is duidelijk dat er iets moet gebeuren op het platteland. De landbouw heeft lang niet meer de functie die het had. En het platteland heeft voor een deel al suburbane functies. Je moet dus kijken hoe je omgaat met bijvoorbeeld vrijgekomen boerderijen. Als je dat selectief doet met randvoorwaarden, zoals bij deze plannen, dan: ja, zou ik zeggen."

Drs Wim Timmermans, teamleider Stad-Land bij Alterra:

"Bij Pronk zat het landelijk gebied op slot. Nu zie je dat er toch weer beweging zit. Alleen, de criteria zijn niet duidelijk. Het moet niet zo zijn dat je alleen maar bouwt voor de rijken. Als je niet oppast, bouwt elk dorp zijn eigen dure villa's. Maar de gewone man moet ook groen kunnen wonen.

Verder zie je dat provincies het meer moeten doen. Het is de vraag of ze dat wel kunnen. Waar speelt het probleem zich af? Als je naar beken in Noord-Brabant kijkt, moet je een stroomgebiedvisie opstellen. Hetzelfde geldt voor vervoerregio's. Dat gaat verder dan de provinciegrenzen.

En als je het over ruimte en sturing hebt, zou je van een minister ook mogen verwachten dat hij een visie geeft. Ik zou pleiten voor de stadlandgedachte. Je zou moeten roepen 'Nederland is een stad', en vervolgens bedenken wat dat betekent voor het landschap. Je zou moeten kijken wat stad en land aan elkaar hebben. Anders wordt het landelijk gebied gewoon opgesoupeerd."

Peter Smeets, afdelingshoofd Landschap en ruimtegebruik bij Alterra:

"Een belangrijk deel van de echte woningbehoefte ligt in de steden, en dat los je helemaal niet op in de dorpen. Bovendien wordt er ruimte gegeven aan een heel specifieke doelgroep. Dorpen moeten bouwen voor hun eigen bevolking. Nu worden bestaande woningen opgekocht door stedelingen; dat geeft een prijsopdrijvend effect, waardoor dorpelingen geen woningen vinden. En het is de vraag of de huizen die nu gebouwd worden wel voor hen geschikt zijn.

Ik denk dat we meer 'witte schimmel' zullen zien, allemaal dezelfde dure woningen uit catalogi. Maar als je bij Bennekom allemaal witte schimmel bouwt, zul je het centrum ook daarop moeten aanpassen. Alleen maar dorpen uitbreiden is dan ook niet de oplossing. Je moet nieuwe dorpen bouwen. Het goede nieuws is dat de besluitvorming gedecentraliseerd wordt. Dan moet je als rijk wel strakke richtlijnen geven over wat je aan kwaliteitseisen stelt.

De milieubeweging is overigens bezig zichzelf in de voet te schieten met campagnes als 'Trek de groene grens'. Met de neergang van de landbouw heeft het platteland een andere economische drager nodig. Dat kan heel wel het wonen zijn."

Martin Woestenburg

Streamers:

'Het zijn duidelijk plannen van een regering die zich noch van de natuur noch van het milieu veel aantrekt'

'Het moet niet zo zijn dat je alleen maar bouwt voor de rijken'

Re:ageer