Wetenschap - 24 januari 2002

Het Debat: Wetenschap om de wetenschap

Het Debat: Wetenschap om de wetenschap

Geen puur vrije wetenschap binnen Wageningen UR?

Prof. Rudy Rabbinge, universiteitshoogleraar en voorzitter van de werkgroep Duurzame ontwikkeling en systeeminnovatie, vindt dat er binnen het missiegedreven Wageningen UR maar beperkt ruimte is voor wetenschap om de wetenschap. Puur nieuwsgierigheidsgedreven fundamenteel onderzoek, zonder verantwoording tegenover de missie van Wageningen UR, kan beter door algemene universiteiten gedaan worden. Onderzoekers aan Wageningen UR moeten altijd kunnen verantwoorden wat ze bijdragen aan 'voldoende en gezond voedsel in een leefbare wereld'. Verschillende fundamentele hoogleraren maken zich lichtelijk zorgen.

Prof. Rolf Hoekstra, hoogleraar genetica bij het departement Plantenwetenschappen: "Wetenschap als l'art pour l'art, puur nieuwsgierigheidsgedreven, klinkt erg vrijblijvend, en het is begrijpelijk dat Rabbinge daar tegen is. De missie is vooral van belang voor de presentatie van de instelling naar buiten toe. Dat moet een heldere boodschap zijn. Maar de missie moet niet een instrument zijn om mensen binnen de instelling in het gareel te houden. Een basisvak als genetica moet aan het front van de wetenschappelijke discipline werken. Genetica toepassen gebeurt al op honderd-en-een plekken binnen Wageningen UR. Onze taak is de genetica fundamenteel uit te diepen.

Dus dat onderzoek zich moet verantwoorden tegenover de missie moet niet op de spits gedreven worden. Er moet aan de universiteit een behoorlijke ruimte blijven voor basale fundamentele wetenschap. Maar we kunnen ons best laten inspireren door specifieke doelen van de universiteit. En we zijn natuurlijk niet dom: wij willen ook een graantje meepikken van de onderzoeksthema's die in de onderzoeksscholen geformuleerd zijn. Dus scharen we onderzoek onder die noemers.

De laatste twintig jaar is er al een trend in de financiering van onderzoek naar meer sturing. Er wordt minder geld carte blanche gegeven. Geldschieters formuleren thema's en wetenschappers lopen daar hijgend achteraan. Dat is bedenkelijk, want het heeft een jojo-effect. Onderzoekers doen de ene keer dit, de andere keer dat, net waar er geld voor is. Dat komt verdieping niet ten goede. Het lijkt me overdreven als de universiteit dan zelf ook nog eens nadruk legt op sturing."

Prof. Ivonne Rietjens, hoogleraar toxicologie: "Het is niet verkeerd een missie te hebben. Als bindende factor kan het bijvoorbeeld samenwerking stimuleren om dure apparatuur aan te schaffen. Tegelijkertijd is de missie zo breed en ruim geformuleerd dat ook de meest fundamentele wetenschapper er een verhaal bij kan verzinnen. Het wordt wat anders als in de missie zou staan dat onderzoek altijd geld moet opleveren, maar dat is niet zo. En we zijn ook niet uit op een nieuwe jury die kijkt of onderzoek wel in de missie past. Want dat doen de onderzoeksscholen al."

Prof. Johan van Leeuwen, hoogleraar experimentele dierkunde: "De slogan 'safe food in a vital world' is prima. Ik wil graag wat betekenen voor die missie. Mijn eigen werkveld, diermechanica, is betrekkelijk uniek in Nederland. Dat onderzoek is ook relevant voor maatschappelijke vragen rondom dierenwelzijn. Maar een deel van mijn onderzoek valt ook buiten de missie. Mijn werk is dan ook breder dan de missie, ik doe nog veel meer. De studie biologie van Wageningen Universiteit is ook veel breder dan die missie en heeft belang bij meer fundamenteel onderzoek en onderwijs. Een van mijn promovendi doet onderzoek naar hoe vogels geluid voortbrengen als ze zingen. Dat is zuivere wetenschap. Maar toch is er interesse uit de samenleving: iedereen vindt zingende vogels mooi en het is interessant te weten hoe ze dat flikken. Studenten zijn ge?nteresseerd in afstudeervakken bij hem. En de zang van vogels is ook een indicatie voor het welzijn van de dieren. Je moet jezelf dus niet te zeer verengen tot de missie. En de missie moet ook flexibel zijn, moet aangepast kunnen worden. Ze mag de wendbaarheid van de instelling niet beperken."

Ir Coen Elemans, promovendus vogelgeluiden: "Ik vind het onverstandig je eigen organisatie extra aan banden te leggen door het rigide vasthouden aan een missie. Als er geen plaats meer zou zijn voor wetenschap om de wetenschap binnen Wageningen UR, dan is er geen sprake meer van een universiteit maar van ??n onderzoeksinstituut met interne beroepsopleidingen. Je bent dan nauwelijks in staat om creatieve academici op te leiden en aan de universiteit te binden. Het heeft zich al zo vaak bewezen dat nieuwsgierigheidsgedreven onderzoek op termijn - over duurzame ontwikkeling gesproken - zijn vruchten afwerpt in de meer toegepaste hoek. Op het onderzoek van alleen andere universiteiten overleef je nooit."

Prof. Ernst Sudholter, hoogleraar organische chemie: " Toegepast onderzoek steunt op fundamenteel onderzoek. We kunnen het ons niet veroorloven te zeggen dat Utrecht het fundamentele werk maar moet doen. Want contact tussen fundamentele en toegepaste wetenschappers is van belang. Als basisvak zijn wij meer dan de toepassingsgerichte leerstoelgroepen afhankelijk van geld van de overheid en de universiteit zelf. Als de universiteit ons richting de derde geldstroom duwt, dan hebben we wel een probleem. En dat gebeurt ook. Maar dat komt niet door de missie. Daar merk ik weinig van. Die is zo breed, daar past iedereen in."

Prof. Michiel Korthals, hoogleraar toegepaste filosofie: "De meest geciteerde wetenschapper aller tijden, Kuhn, heeft duidelijk gemaakt dat alle goede wetenschap gedragen wordt door normen. Waardevrije wetenschap bestaat niet. Het is dan ook goed dat Wageningen UR een missie heeft die onderzoekers inspireert en uitdaagt. Ik voel mezelf ook door de missie uitgedaagd. En de missie laat mensen vrij in de inhoudelijke invulling."

Prof. Rudy Rabbinge, universiteitshoogleraar: "Het is absoluut niet de bedoeling om onderzoekers de maat te nemen. De beoordeling of onderzoek binnen de missie past, komt in een interactief proces tot stand. Het is dus niet zo dat ik all??n beoordeel of onderzoek binnen de missie past."

Joris Tielens

Tekening Henk van Ruitenbeek

'De missie moet geen instrument zijn om mensen in het gareel te houden'

'Op het onderzoek van alleen andere universiteiten overleef je nooit'

Re:ageer