Wetenschap - 20 september 2001

Het Debat: Wereldvoedselproductie

Het Debat: Wereldvoedselproductie

Er is genoeg voedsel, maar 826 miljoen mensen kunnen het niet kopen

De voedselproductie in de wereld is afgelopen jaar minder snel gegroeid dan het jaar ervoor. Steeg die in 1999 met 2,7 procent, in 2000 was dat maar 1,2 procent. Het aantal chronisch ondervoede mensen is opgelopen van een geschatte 800 miljoen in 1996 naar 826 miljoen in 2000. Dat staat in een rapport van de wereldvoedselorganisatie FAO. Genoemde oorzaken zijn weersomstandigheden en droogte in Afrika en het Midden-Oosten, maar ook lagere wereldprijzen voor rijst. Kunnen we de wereld voeden?

Prof. dr. Bert Holtslag, hoogleraar meteorologie en luchtkwaliteit aan Wageningen Universiteit, over de droogte als oorzaak: "Volgens het laatste IPCC-rapport is de frequentie en intensiteit van droogte de laatste tien jaar inderdaad toegenomen in belangrijke delen van Azi? en Afrika. In veel van deze gebieden is het klimaat variabel, zoals blijkt uit de neiging van El Ni?o naar meer warme perioden. Bekend is dat El Ni?o ook indirect invloed heeft op het weer in andere gebieden op aarde, zelfs op grote afstand, in de VS, Azi? en Afrika. In deze gebieden leidt dit tot minder neerslag. Het geheel past in een warmer wordende wereld."

Prof. dr. ir. Jan Goudriaan, hoogleraar plantaardige productiesystemen: "Droogte heeft natuurlijk in bepaalde regio's in Afrika en het Midden-Oosten veel invloed op de lokale voedselproductie. Daar kan effici?ntere irrigatie productieverhoging opleveren. Maar wereldwijd is de voedselproductie in die gebieden relatief laag, en ik denk dat een verlaging van productie daar nauwelijks in de statistieken van de hele wereld terugkomen.

In het algemeen is er een sterke relatie tussen de hoeveelheid stikstof die wereldwijd in de vorm van kunstmest geproduceerd wordt en de omvang van de mondiale voedselproductie. Tweederde van de opgenomen stikstof in voedselgewassen komt uit kunstmest. Al die verhalen dat een landbouw zonder kunstmest mogelijk is kunnen best opgaan voor individuele akkers, maar niet op wereldschaal. Kunstmest en betere bestrijding van ziekten en plagen zijn belangrijk. Biotechnologie als middel om hogere opbrengsten te halen klinkt natuurlijk wel spectaculair, maar dat werkt pas als de ouderwetse agronomie op orde is.

Overigens is een stijging van 2,7 procent in de wereldvoedselproductie in 1999 ook erg veel. Over de afgelopen dertig jaar is er gemiddeld wel een stijging van de productie van 2,6 procent per jaar geweest, maar dat percentage is in de loop van de tijd steeds lager geworden. De laatste jaren zaten we op ongeveer 1,7 procent per jaar. Met het terugzakken van de procentuele groei blijkt de absolute groei van de productie vrijwel rechtlijnig te verlopen. Omdat de groei van de bevolking exponentieel verloopt, is deze lineaire stijging van de voedselproductie op langere termijn niet toereikend. Zonder beperking van de bevolkingsgroei gaat dat niet goed."

Prof. dr. ir. Rudy Rabbinge, hoofd Wageningen Graduate School, lid eerste kamer voor PvdA: "Als het landbouwkundig onderzoek overgelaten wordt aan de vrije markt, wordt er onvoldoende gewerkt aan de landbouw in ontwikkelingslanden. Het westen komt namelijk om in het voedsel. Er moet dus meer ge?nvesteerd worden in publiek onderzoek. Maar de instellingen van het internationaal landbouwkundig onderzoek, de CGIAR, zijn bijna gemarginaliseerd. Ze hebben tezamen een budget dat de helft is van dat van Wageningen UR. Maar dit onderwerp komt niet ter sprake op de komende voedseltop. Die is sterk gepolitiseerd; men doet er politiek correcte uitspraken over de deugden van marktwerking. Maar die markt kan niet alles oplossen. Toch is er een zekere kentering te zien. China investeerde tot nog toe vooral in bijvoorbeeld hightech industrie, nu zien ze in dat investering in de landbouw op micro- en macroniveau effect heeft. Wageningen staat niet voor niets in de belangstelling van Chinezen.

Productie van voedsel is belangrijk, maar ondervoeding van mensen heeft niet met productie te maken. Het is een verdelingsvraagstuk. Wil je dat oplossen, dan moet je op de goede politieke partij stemmen."

Dr. Ruerd Ruben, ontwikkelingseconoom Wageningen Universiteit: "De dalende prijzen voor granen zijn een trend van de afgelopen twintig jaar, wat het gevolg is van een grotere productie. Die dalende prijs vormt inderdaad minder stimulans om te produceren. Van de andere kant wordt voedsel voor importerende landen goedkoper. Dat is goed nieuws voor de hongerbestrijding.

Er is genoeg voedsel in de wereld. Het probleem is niet beschikbaarheid, maar koopkracht en verdeling. Publieke investeringen zijn belangrijk, maar niet in de landbouw. Het aandeel van de landbouw in economie?n in ontwikkelingslanden daalt. Veel belangrijker zijn investeringen in wegen en infrastructuur in marginale gebieden."

Dr. ir. Sander Essers, hoofd Studium Generale en voorzitter KLV studiekring Voedsel en voeding in ontwikkelingslanden: "Het is belangrijk onderscheid te maken tussen undernourishment en undernutrition. Dat laatste wordt gemeten door te kijken naar lichamelijke groei van mensen. Undernourishment, en daar gaat het in dit rapport om, wordt gemeten door de toegang tot voedsel te bepalen. Dat is dus de aanwezigheid van voedsel en het geld om dat te kunnen kopen. Maar wat daarin niet wordt meegenomen, zijn de factoren die bij undernutrition wel een rol spelen. Bijvoorbeeld gezondheid: iemand met diarree neemt voedsel niet goed op. Dat hangt weer samen met sanitaire omstandigheden. Verder is de kennis van voedsel vaak niet goed. Mensen weten niet dat gezonde voeding belangrijk is en geven dan hun geld liever aan iets anders uit. Bij ondervoeding spelen dus heel veel zaken een rol. Maar overheden hebben vaak geen aparte beleidsdoelen op het gebied van ondervoeding. Dat zou wel moeten, zodat landbouw en gezondheidszorg samen gaan. In Wageningen zijn veel disciplines die met ondervoeding te maken hebben. Met andere onderzoekers verenigen we die in een Platform Food Security."

Joris Tielens

Tekening Henk van Ruitenbeek

'Biotechnologie voor hogere opbrengsten werkt pas als de ouderwetse agronomie op orde is'

'De komende voedseltop is sterk gepolitiseerd; men doet er politiek correcte uitspraken over de deugden van marktwerking'

Re:ageer