Wetenschap - 11 april 2002

Het Debat: Universitaire emancipatie

Het Debat: Universitaire emancipatie

'Wageningen UR is een bot mannenbolwerk'

Het wil maar niet vlotten met de emancipatie in Wageningen. Tegenover negen vrouwelijke hoogleraren staan 111 hooggeleerde mannen. Tweede Kamerlid Pieter ter Veer noemde Wageningen UR daarom in een Kamerdebat zelfs 'een bot mannenbolwerk'. Terecht?

Pieter Ter Veer, Tweede Kamerlid D66: "O jee, heb ik dat zo gezegd? Ik herinner me niet zo precies hoe ik het gezegd heb, maar het is natuurlijk wel waar. Er zijn heel weinig vrouwelijke hoogleraren in Wageningen en het schiet de laatste jaren ook niet op. Het gebrek aan vrouwelijke hoogleraren is natuurlijk ook een kenmerk van andere technische universiteiten, maar dat wil niet zeggen dat er niets aan moet gebeuren.

De tegenwerping dat voor een wetenschappelijke loopbaan een ongebroken carri?re nodig is, overtuigt mij niet. Dan moet je je afvragen waarom vrouwen hun carri?re onderbreken. Zijn er bijvoorbeeld wel voldoende plaatsen bij de kinderopvang, en is het mogelijk om een gezin te stichten naast het promotietraject? Ik heb geen zicht op het beleid dat Wageningen voert. Ik zal de raad van bestuur ernaar vragen, ze komen binnenkort langs."

Prof. Akke van der Zijpp, hoogleraar dierlijke productiesystemen: "Als je naar de cijfers kijkt, kun je natuurlijk niet ontkennen dat Wageningen een mannenbolwerk is. Het aantal vrouwelijke universitair hoofddocenten en hoogleraren is bedroevend. Ik denk dat de verklaring complex is, het heeft onder andere te maken met de taken die vrouwen op zich nemen, naast het werk ook de zorg voor het gezin.

Ik heb zelf nooit last gehad van een 'vervelende mannelijke' cultuur in de wetenschap. Ik heb nu op verschillende plaatsen gewerkt en daar nooit iets van gemerkt. Misschien is het wel zo dat er bij benoemingen onbewust een voorkeur is voor mannen. In de benoemingscommissies zitten heel weinig vrouwen, je kunt de weinige vrouwelijke hoogleraren die er zijn tenslotte niet in alle commissies zetten. Maar een snelle pasklare oplossing heb ik ook niet."

Ir Gab van Winkel, secretaris van de onderzoeksschool WIAS: "Niet alleen vrouwen, ook mannen stromen de laatste tijd bijna niet door. Er komen heel weinig staffuncties vrij. De doorstroming van vrouwen van student naar aio's gaat prima, maar daarna stokt het. Je mag hopen dat dat verandert als de huidige vergrijsde staf over een paar jaar met pensioen gaat.

Maar daarnaast denk ik dat er nog een structurele hindernis is, het krijgen van kinderen is niet bevorderlijk voor de wetenschappelijke carri?re. Het is haast onmogelijk om hoogleraar te worden en tegelijkertijd een gezin groot te brengen. De vrouwelijke hoogleraren die wij hier hebben en hadden zijn allemaal ongetrouwde dames. Dat kan toch geen toeval zijn.

De wetenschap is een zeer competitief systeem, je kunt het in die zin vergelijken met topsport. Om bij de top te komen, heb je niet alleen talent nodig, maar moet je ook keihard werken. En het is jammer genoeg zo dat in ons huidige rollenpatroon mannen makkelijker geneigd zijn zich helemaal in het werk te storten dan vrouwen.

Ik heb nauwkeurig onderzocht hoe het zit met de voortgang van onze aio's. Je ziet dat vrouwelijke aio's gemiddeld langer over hun promotie doen omdat eenderde van hen een kind krijgt. Dat kost al snel een jaar. Je bent dan even helemaal uit de literatuur en zo, en dus loop je al meteen een stapje achter. Het is dan heel moeilijk om terug te komen. Die klacht hoor ik ook van veel vrouwen. Er loopt dus veel talent dat zich niet voor tweehonderd procent op de carri?re kan storten en dat nu dus verloren gaat, en dat is heel erg zonde."

Drs Margaret Zijlstra, stafdirecteur Human Resource Management: "Het is een mannenbolwerk, maar zeker geen bot mannenbolwerk. Laat ik het zo zeggen: Wageningen UR is een organisatie die nog niet helemaal tegemoet komt aan de gewenste man-vrouwverhouding. De verhouding is op dit moment ongezond, maar de organisatie realiseert zich dat.

In 2000 heeft de raad van bestuur tegen de directeuren gezegd dat ze binnen twee jaar met een concreet plan moesten komen. Er zijn toen geen numerieke doelstellingen opgelegd, maar als er eind dit jaar geen langetermijnplan ligt, gaat de raad dat wel doen.

Het gaat langzaam, maar we moeten natuurlijk ook van ver komen. Maar ik verwacht dat dat de komende jaren gaat veranderen. Tussen nu en 2010 zullen veel hoger opgeleide mannen vertrekken. We moeten zorgen dat onze organisatie aantrekkelijk is voor vrouwen door nog eens goed te kijken naar de arbeidsvoorwaarden. Die moeten het makkelijker maken om zorgtaken en werk te combineren."

Prof. Bert Speelman, rector magnificus: "Als de heer Ter Veer ook wat vrouwelijke hoogleraarskandidaten kan leveren, zou ik hem zeer dankbaar zijn. Het is niet zo dat we geen vrouwen aan willen stellen, maar ze solliciteren haast nooit. Je kan geen ijzer met handen breken. Dat is overigens geen typisch Wagenings probleem, ook andere Nederlandse universiteiten kunnen heel moeilijk vrouwen vinden. Ik voel in ieder geval niks voor quota. Dan zouden we op een gegeven moment geschikte mannen niet meer kunnen aanstellen en stoelen leeg moeten laten."

Prof. Ivonne Rietjens, hoogleraar Toxicologie: "Tja wat zal ik daar nou eens op zeggen zonder 111 mannelijke collega's tegen me in het harnas te jagen?

Het is zeker geen specifiek Wagenings probleem. Nederland staat als ik het goed heb internationaal gezien op de eennalaatste plaats. Ik denk dat het te maken heeft met de houding van de man, maar ook die van de vrouw. Veel vrouwen kiezen er niet voor om vijf dagen per week te werken. Dat maakt het moeilijk om hoogleraar te worden en is natuurlijk een enorme selectie.

Daarnaast is het natuurlijk zo dat de wetenschap nog steeds een mannenwereld is. Dat merk je ook in de werksfeer. Het is gevaarlijk te generaliseren, maar in het algemeen zie ik dat vrouwen meer rekening houden met gevoelens. Mannen lijken kritiek minder snel persoonlijk op te vatten. Je merkt dat de mannenmanier van werken de norm is, en dat maakt het best lastig. Maar het ligt zeker niet alleen aan de mannen. Ook bij de vrouwen moet wat veranderen. Als je werkt krijg je van alles over je heen. Thuisblijven is natuurlijk veiliger.

Wat in ieder geval niet moet, en dat hoor ik ook van vrouwelijke collega's, is positieve discriminatie. Dan hoor je achteraf dat je er wel zult zitten omdat je vrouw bent. Wat misschien wel zou helpen, is een verbod op het noemen van je geslacht in sollicitatieprocedures. Dan weet je zeker dat er niet gediscrimineerd is bij de selectie van de brieven."

Korn? Versluis

'De vrouwelijke hoogleraren die wij hier hebben zijn allemaal ongetrouwde dames'

Als je werkt krijg je van alles over je heen; thuisblijven is natuurlijk veiliger'

Re:ageer