Wetenschap - 28 juni 2001

Het Debat: Plattelandsvernieuwing

Het Debat: Plattelandsvernieuwing

Blijft de vernieuwende boer steken in de rafels van de landbouw?

Kaasmakende boeren, camping op het erf, beheer van landschap en natuur. Er wordt veel gepraat over plattelandsvernieuwing, maar economisch stelt die nog niet zo veel voor. Dat kan meer worden, want de stedeling wil rust, ruimte en stilte op het platteland. Maar wie moet de regie voeren in de inrichting? De overheid, de boer, banken, en maatschappelijke organisaties strijden om invloed. Studievereniging Mercurius van studenten Bedrijfs- en consumentenwetenschappen organiseerde er vorige week een symposium over.

Ir. Piet Rijk, Landbouw-economisch Instituut (LEI): "Zo'n elfduizend boeren in Nederland hebben een beheersovereenkomst voor natuurbeheer, veertien procent van alle boeren. Vijfentwintighonderd doen iets met recreatie. Samen verdienen ze daar zo'n honderd miljoen gulden mee, dus omgerekend zijn dat zo'n 1500 volle banen. Verder vierduizend bedrijven die verkopen aan huis, maar het is moeilijk te achterhalen hoeveel daaraan verdiend wordt. Driehonderd bedrijven hebben zorgtaken, en als dat goed gaat, kan daar goed aan verdiend worden. Op een totaal van honderdduizend agrarische bedrijven, waarin 260.000 mensen leven van primaire landbouwproductie, is dat een betrekkelijk gering economisch belang. Maar dat wil niet zeggen dat het voor betrokken mensen niet heel belangrijk kan zijn."

Prof. dr. ir. Jan Douwe van der Ploeg, hoogleraar Rurale sociologie Wageningen Universiteit, in de woorden van prof. Arie Oskam 'onderkoning van het platteland': "De cijfers over de werkgelegenheid door plattelandsvernieuwing doen geen recht aan de situatie. Als maar 0,1 procent werk heeft als brandweerman, dan zeg je toch ook niet dat die niet belangrijk zijn? Er wonen zes miljoen mensen op het platteland. En landbouw is nodig in plattelandsvernieuwing, juist in een urbane samenleving. Er is veel sociaal kapitaal op het platteland. In de noordelijke provincies zijn ruim tweehonderd initiatiefgroepen in de landbouw die iets doen met plattelandsvernieuwing.

Brinkhorst stelt dat de landbouw gelijk is aan een willekeurige bedrijfstak. De landbouw voor de wereldmarkt lijkt dan omgeven door rafels van multifunctionele landbouw. Die rafels worden gepresenteerd als visitekaartje aan buitenstaanders. Zo was er laatst een ambassadeur uit de Verenigde Staten die meegenomen werd naar een boer die zelf kaas maakt in het groene hart. Daarmee wordt het echte werk gemaskeerd.

Maar plattelandsontwikkeling zijn geen rafels van het moderniseringsproject. De overheid zou het veel serieuzer moet nemen. Plattelandsvernieuwing zou een integraal herijken moeten zijn van landbouw en platteland.

Alterra, het centrum van hogepriesters, heeft de term ontboering van het platteland in de wereld geholpen. Maar er ontstaat een heel nieuw soort boer, de paysan, die verbonden met de lokale omgeving een eigen autonome ontwikkeling op gang brengt. Die is vergelijkbaar met de nieuwe economie rondom de ICT. Door lagere transactiekosten en meer onderling vertrouwen kan het multifunctionele bedrijf aan meer mensen werk bieden dan een gangbaar bedrijf."

Bouwe Taverne, manager strategisch duurzame ontwikkelingen bij Rabobank Nederland: "De discussie over plattelandsvernieuwing moet niet uitsluitend vanuit landbouwbelang gezien worden. Als dat niet breder wordt gezien, leidt dat tot een defensieve houding. De visie op plattelandsvernieuwing komt ook nog teveel van de overheid. Schaalverkleining hoeft niet te betekenen dat inkomsten dalen, want er kunnen meer inkomsten komen van andere bronnen, die niet afhankelijk zijn van de wereldmarkt. Tegelijkertijd zullen er in Nederland bedrijven blijven die mee blijven doen in de wereld."

Drs. Ida Terluin, LEI: "Er ontstaat een tweedeling in het landschap. Een deel van de bedrijven zal produceren voor de wereldmarkt. Bijvoorbeeld de intensieve veehouderij heeft weinig bij te dragen aan het landschap. Laat ze zo snel mogelijk in zo'n flat gaan, wat mij betreft. En de koeien weer in de wei. Aan de andere kant moet er ruimte zijn voor een multifunctionele landbouw in een landschap dat mooi oogt."

Drs. ing. Franck Kuiper, stichting In Natura, een samenwerkingsverband van lokale initiatieven in agrarisch natuurbeheer in West Nederland: "Van de overheid moet plattelandsvernieuwing meer ruimte krijgen. Het enthousiasme van vernieuwers in het westen is twee keer zo groot als wat het beleid van LNV kan bijbenen. De staatssecretaris van natuurbeheer had kunnen schuiven in haar budget, daar had ze toestemming voor van de Tweede Kamer. Waarom ze dat niet deed, begrijpt niemand. De overheid blijkt onbetrouwbaar, dus zoeken wij naar samenwerking met de particuliere sector. Daar krijg je sneller geld, maar als het gaat om collectieve belangen als biodiversiteit gaat dat niet op. Toch ben ik optimistisch, want onze achterban is enorm enthousiast. Er ontstaan creatieve idee?n en onverwachte mogelijkheden. Die bedenk je niet van achter een bureau, die moet je de ruimte geven."

Dr. ir. Thieu Wagemans, Innovatienetwerk Groene Ruimte en Agrocluster: "Tot nog toe werd er vanuit de landbouw gekeken naar de behoeften van de maatschappij. Maar we moeten vanuit de behoeften van de maatschappij kijken naar de landbouw. Welke diensten kan die bieden? Het is de geestelijke inteelt van het beleid van LNV dat ze altijd vanuit het eigen belang van de landbouw denken. Het beleid is daardoor vastgelopen. Het is de vraag of een omslag wel te maken is met de huidige organisaties, die draaien om sectorale belangen. Ook het ministerie is zo georganiseerd. Terwijl we het misschien meer moeten hebben van milieuco?peraties of consumentenverenigingen. Het is boeiend, maar ook vermoeiend omdat er belangen in het spel zijn die de situatie willen houden zoals die is. Wageningen UR heeft een majeure taak om te onderzoeken welke organisatie, technologie en financi?le en afzetarrangementen passen bij een verdere plattelandsvernieuwing."

Joris Tielens

Tekening Henk van Ruitenbeek

'Laat ze zo snel mogelijk in die flats gaan'

'Geestelijke inteelt van LNV dat ze altijd vanuit het eigen belang van de landbouw denken'

Re:ageer